Opinie

Het lastige aan gewone Nederlanders is dat ze nooit gewoon zijn

Toine Heijmans in Etten-Leur

Lastig toch dat het vaak zulke genuanceerde mensen zijn.

Bij restaria Piet Friet heeft Dennis niet direct een antwoord op mijn vraag of hij een gewone Nederlander is. Op het eerste oog wel natuurlijk, 'een gewoon inkomen, een gewone baan', maar als je begint met nadenken over wat een gewone Nederlander eigenlijk is wordt het lastig.

Zo staat Dennis een tijdlang bewegingloos voor de frituur te zwijgen.

'...'

'Nou, ik heb zelf niet het gevoel dat ik een bijzondere Nederlander ben.'

Piet Friet is een ruime zaak die sitosticks verkoopt en viandellen en andere gefrituurde normen en waarden. De Telegraaf ligt op de bar en de installatie draait Nederlandstalig. 'Gewone Nederlander', dubt Dennis maar door. Hij rekent af met een klant en zegt dan: 'hard voor weinig'. Dat is de perfecte definitie van de gewone Nederlander volgens Dennis van Trijp: 'Je werkt hard en krijgt weinig'. In zijn geval: al tien jaar achter de frituur, maar met het vooruitzicht dat hij de zaak ooit overneemt.

Omdat het me al jaren niet lukt een gewone Nederlander te vinden rij ik naar Etten-Leur. Dat is een van de gewoonste plekken van Nederland, is me door Josse de Voogd verteld, de electoraal geograaf. Josse stuurde me een ranglijst: Amsterdam is het ongewoonst, Dongen is het gewoonst, maar ik kies Etten-Leur. Daar woont een bekende van wie ik vermoed dat hij een gewone Nederlander is.

We drinken koffie. Ben jij een gewone Nederlander, Jake Owen Raats?

'Nou... ik ben niet heel erg abnormaal. Is dat iets?'

Gewone Nederlander Dennis van Trij

Jake bladert door Elsevier op zoek naar de speech van Sybrand Buma, leider van het CDA. Voor de 'gewone Nederlander' zijn het 'verwarde tijden' die 'om richting vragen', staat erin. Die 'verweesd' zijn weg zoekt in een door 'nieuwkomers' steeds onduidelijker Nederland. Echo's van een verzuilde tijd, waarin de gewone Nederlander nog luisterde naar z'n bazen.

Jake is 22, student, raadslid voor Leefbaar Etten-Leur, krijgt bakstenen door de ruit omdat hij PVV stemt en kocht een ticket naar Amerika om ter plekke de overwinning van Donald Trump te vieren. Ik vermoed dat Buma hem onder de gewone Nederlanders schaart. Jake moet lachen. 'Haha. Buma. Die speech is meer iets voor Wilders, Baudet en een beetje de SP.'

Zo de gewone Nederlander bestaat, hou je 'm niet voor de gek.

Gewone Nederlanders Jac Suijkerbuijk en René Konings.

De moeder van Jake is taxichauffeur. Ze moet elke twee jaar een nieuwe baan zoeken omdat de taxibedrijven geen vaste contracten willen. Dus gooien ze hun chauffeurs er telkens uit. Dit is wat de politiek heeft bereikt: de flexibilisering van de gewone Nederlander. 'Mensen zijn boos en bezorgd', zegt Jake. 'Daar moet je wat aan doen. En niet met mooie praatjes komen en een etiketje op een groep plakken.'

Ik vraag hem waar ik moet zijn om gewone Nederlanders te vinden. Jake stuurt me naar de Jumbo aan de Kerkwerve. De gewoonste wijk in de gewoonste stad, bakstenen huizen met schuine daken, en rondom de supermarkt drie afhaalchinezen en vier snackbars waaronder Restaria Piet Friet.

Daar heeft Dennis ook wel iets te zeggen over politici als Buma: 'die mannen zelf die lijen niks. Die laten d'r eigen niet onder de gewone Nederlanders scharen.' Dennis stemt PVV, 'ook al komt daar ook vast niks van terecht'.

Dan de straat op waar Truus zegt: 'niemand is gewoon'. De Jumbo in, waar Joey de normen en waarden van de normale Nederlander definieert als 'eten om zes uur'. Net als Gio, Joni en Dylano trouwens, drie gewone Nederlandse schooljongens op gewone Nederlandse jongensfietsen. Gio en Dylano zijn (half) Antilliaans, Joni is half Albanees. Dylano zegt: 'Iedereen is een gewone Nederlander, het gaat er meer om hoe anderen je zien.'

Gewone Nederlander Jake Raats

Ik loop langs Pita Gyros El Greco, langs Aroen traditionele Thaise massage, en spreek Nel aan die collecteert voor het Spierfonds. Collecteren, zeg ik, een echt Nederlandse gewoonte en daar kijkt ze van op. 'Is dat zo?' Ze staat aan de deur bij Peter die in een vijfploegendienst werkt in een fabriek, en begint over het behouden van 'Nederlandse normen en waarden', en hoe dat moet als er ineens asielzoekers naast je wonen. Het belangrijkste, zegt hij, is de Nederlandse taal. 'Maar ik ken jongens met een andere huidskleur die normalere Nederlanders zijn dan ik.'

Het lastige aan gewone Nederlanders is ten eerste dat ze nooit gewoon zijn, en ten tweede dat ze genuanceerder naar de wereld kijken dan politici graag zouden willen.

Nog eentje dan: Jac Suijkerbuijk plant bloembollen in zijn voortuin, gewone Nederlander tot uw dienst. Allebei zijn buren Marokkaans, en eentje is Chinees, 'nooit problemen mee'. Met anderen weer wel, 'gewone Nederlanders kunnen trouwens ook rotzooi trappen.' Buurman René Konings: 'weet gij wat wij zijn? Echte Brabanders!'

Nee, de gewone Nederlanders zijn niet gek.

Reageren? t.heijmans@volkskrant.nl