columnToine Heijmans in Tiel en Geldermalsen

Het land dat de welvaartsstaat uitvond, kijkt weg van z’n daklozen

null Beeld
Toine Heijmans

Als een burcht staat hoog in onduidelijk gebied een roodblauwe halfopen schuiltent, uitkijkend op twee spoorlijnen en een snelweg, met een tweepersoonsmatras erin van het merk Polydaun. Voorlangs een sloot als een slotgracht, de geheime toegangsweg is een met braamstruiken overwoekerd modderpad. Eromheen is het land schitterend georganiseerd.

Niemand thuis. En onder de lage bomen verschijnt een groter kampement: hoopjes kleding, slaapmateriaal, schoenen, rugzakken, doorweekt maar te huishoudelijk achtergelaten om in onbruik te zijn. Wie zwerft kent wegen die voor mensen met een huis verborgen blijven.

Niemand thuis in Geldermalsen. Beeld Marcel van den Bergh
Niemand thuis in Geldermalsen.Beeld Marcel van den Bergh

In het centrum van Parijs zijn daklozententjes zichtbaar neergezet, Eline Huisman schreef er een mooie column over. Hier is dakloosheid een schimmengebied, in de hoop dat het niet bestaat. Het land dat de welvaartsstaat uitvond wendt z’n gezicht af van de moeilijkheden die het zelf veroorzaakt, en laat de sporen achter in dit struikgewas.

Er leven mensen die we ‘arbeidsmigranten’ noemen, hier naartoe gehaald uit Oost-Europa door uitzendbureaus. In die wereld betekent je baan verliezen je huis kwijtraken. Van de ene op de andere dag, want uitzendbureaus handelen ook in onderdak. En hulp is officieel alleen beschikbaar voor mensen met een burgerservicenummer.

Arbeidsmigratie is niet van gisteren, maar het land werd er nooit op ingericht. Pas toen dit kamp de Gelderlander haalde, bleek het te bestaan. Het is de uiterste consequentie van hard beleid, destijds verwoord door VVD-minister Henk Kamp: ‘als ze niet luisteren of steeds terugkomen, moet je hen uitzetten.’

‘Ze’: mensen die voor weinig het werk komen doen.

Vanwege het winterprotocol verdubbelde de nachtopvang van vier naar acht bedden. Zes euro om te eten, te slapen, te douchen en een was te draaien. Tessa Bus en Jan Helder laten de kamers zien, en de twee noodbedden in de keuken. Het is soms schipperen met de regels, zeggen ze, maar met deze temperaturen slaapt niemand op straat.

Jan werkt veertig jaar in de sector en zegt dat de ‘klassieke daklozen’ niet meer bestaan; de romantiek is van het zwerven af. Jong en oud, uit huis gezet, schulden, ‘het is meer maatschappelijke opvang geworden’, zegt Tessa. Het Nederlandse vangnet kreeg met de jaren grote mazen, en arbeidsmigranten vallen overal doorheen. Die hebben nergens recht op, ‘dus dan proberen we voor één nacht een weg te vinden’, zegt Tessa. Jan: ‘Er is niks na ons.’

Velen werken in de fruitteelt. Soms is er werk soms niet, en iedereen zonder werk moet weg. De gemeente sluit nu illegale huizen, waar de bewoners heen moeten weet ze niet. Voor arbeidsmigranten heeft elke mislukking in het leven gevolgen. Hun lot werd tien jaar terug in deze krant uit-en-te-na beschreven door Alex Burghoorn en Charlotte Huisman en er gebeurde niets, getuige de stukken die Albert Heller over de kampementen schreef in de Gelderlander. Ze zijn ontruimd, maar alweer bijna in bedrijf.

Het is in een plooi tussen snelweg en treinbaan, er leiden verse sporen heen. Een fiets gebruiksklaar tussen de beuken, een buitenkeuken, nat en koud en toch nog huiselijk. De tussenmensen die er woonden zijn geholpen door de burgemeester en door de stichting Barka, zegt gemeenteraadslid Ünal Sözen. ‘Heel goed’, maar er zullen nieuwe tussenmensen komen. Ook de hulpverlening opereert voorzichtig in niemandsland; bij de particuliere dagopvang van TOV zeggen ze verschrikt: ‘aan media doen we niet mee’.

Sporen van huiselijkheid in Tiel. Beeld Marcel van den Bergh
Sporen van huiselijkheid in Tiel.Beeld Marcel van den Bergh

Naar eigen zeggen werd Ünal door gemeente en politie gemaand zich stil te houden over het kamp, vanwege het imago van de stad. Een schaduwprobleem moet in de schaduw worden opgelost. Onderwijl heeft Tiel nog steeds geen voorzieningen voor arbeidsmigranten, vertelt hij, en uitzendbureaus kunnen zonder vergunning zo aan de slag. Ook de malafide. ‘Ze lokken mensen met valse verwachtingen, en als het misgaat doen ze niets. Ze vragen honderd euro per week voor een bed. En de mensen durven geen aangifte te doen, dan zijn ze alles kwijt. Het is… ik zeg het maar gewoon: slavernij.’

In Nederland zijn 14 duizend uitzendbureaus, berekende Pointer, ze komen en gaan, de inspectie heeft er geen vat op, ‘dweilen met de kraan open’, zegt ze zelf. Emile Roemer schreef een dwingend rapport over de ‘tweederangsburgers’. ‘Haast is geboden’, ‘de problematiek is groot en urgent’.

Hoopgevend belandden zijn adviezen in het regeerakkoord. Maar zolang dit land migranten ziet als bedreiging van de welvaartsstaat, zullen er tentjes staan in gebied dat niemand ziet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden