Column Bert Wagendorp

Het koopkrachtplaatje is een vorm van tragische nepexactheid en een wanhopige poging het ongewisse toch in cijfers te vangen

Het koopkrachtplaatje is gelekt. Wie het heeft gedaan weet niemand, behalve degene die het heeft gedaan. Ronald van Raak van de SP denkt dat het koopkrachtplaatje is gelekt door een ambtenaar, premier Rutte dacht dat politici het hadden gelekt en zelfs de drukker van de Miljoenennota staat niet geheel buiten verdenking.

Het lekken voor Prinsjesdag is een oud Haags gezelschapsspel dat aan het Binnenhof erg populair is. Frits Wester van RTL heeft er zijn hele carrière op gebouwd en er zijn faam aan te danken. De onthulling leert ons niets over zaken die anders verborgen zouden zijn gebleven, over vier dagen komt het nieuws toch naar buiten. Het is flutnieuws van de allerlaagste rang, journalistiek gemasturbeer.

Dat geldt in het bijzonder voor het gelekte koopkrachtplaatje. Daaruit blijkt dat de Nederlander er volgend jaar gemiddeld 1,5 procent op vooruit gaat. Dat is althans wat het Centraal Planbureau er nu van kan zeggen. De primeur van het gelekte koopkrachtplaatje is een primeur over een voorspelling. Zo had het digitale platform voor economen ESB deze week ook een fraaie primeur: Ajax wordt kampioen. Dat hadden drie econometristen van het SEO uitgerekend. Ter geruststelling van PSV-fans: het was een voorspelling onder voorbehoud, zoals de meeste voorspellingen. En dan zijn koopkrachtplaatjes nog heel wat gecompliceerder dan voetbalcompetities.

Op de site van de NOS stond een grafiek over de koopkrachtvoorspellingen van het CPB en de uiteindelijke werkelijke koopkrachtontwikkeling. De afgelopen tien jaar zat het onderzoeksinstituut er gemiddeld 0,76procentpunt naast. Zo luidde de voorspelling voor 2014 dat we er gemiddeld een half procent op achteruit zouden gaan, maar werd het een plus van 1,2 procent. Donderdag bleek, dat we er in 2017 geen 1 procent op vooruit zijn gegaan, zoals ons door het CPB was voorgespiegeld, maar een half procent. Van alle Nederlanders bleek bijna de helft, 46 procent, zelfs achteruit te zijn gekacheld. Die groep ongelukkigen had na het lekken van het koopkrachtplaatje 2018 helemáál iets te vroeg gejuicht.

Ron Fresen van de NOS legde gisteren uit dat het kabinet ‘de hele trukendoos had opengetrokken’ om een zo gunstig mogelijk koopkrachtplaatje te kunnen presenteren en zo de negatieve stemming rond Rutte III iets te temperen. De beoogde ‘historische koopkrachtcijfers’ om alle kritiek in één klap te smoren (iedereen 20 procent erbij) werden helaas niet verwezenlijkt, maar de 1,3 procent waarover het deze zomer nog ging, werd toch knap opgekrikt naar anderhalf. De 93 procent van de burgers die meer te besteden krijgen, is nu zelfs toegenomen tot 96!

Op de vraag wat er zoal mis kan gaan met de voorspelling, antwoordde koopkrachtspecialist Patrick Koot van het CPB het volgende: 1. De inflatie kan anders uitvallen dan gedacht; 2. De ontwikkeling van de lonen kan anders uitvallen dan verwacht; 3. Er kunnen na Prinsjesdag besluiten worden genomen die de koopkracht beïnvloeden. Met andere woorden: de vermaledijde toekomst die zich niet aan de planning houdt.

Er is weinig zeker, in de illusoire wereld van het koopkrachtplaatje. En zeker niet voor u, voor mij en de 17 miljoen andere individuen die dit land telt. Daarvoor moet je even kijken naar de ‘puntenwolk’ of ‘boxplot’, waarin de consequenties van beleid, toeslagen, subsidies, economische omstandigheden en andere tegenvallers voor afzonderlijke burgers zijn verwerkt. Die puntenwolk lijkt op een Finse muggenzwerm die zich oneindig divers beweegt onder, boven - en in incidentele gevallen - precies óp het gemiddelde. In dat onmetelijke universum van puntjes zit u ergens, maar kom er maar eens achter waar. Heb je jezelf eindelijk gevonden, win je de Staatsloterij en is alles opeens anders.

Volgens het Nibud kunnen we dankzij het koopkrachtplaatje de toekomst beter plannen. Dat lijkt me sterk. Het koopkrachtplaatje is een fata morgana, een vorm van tragische nepexactheid en een wanhopige poging het ongewisse toch in cijfers te vangen.

Wie het lekt, lekt eigenlijk helemaal niks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.