verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Sommelsdijk

Het kiezen van een burgemeester is zo transparant als stookolie

- Beeld -

Kapelle kan geen burgemeester vinden – degenen die willen vindt Kapelle te min, als een prinses wees ze alle huwelijkskandidaten af. Is het vermoeden, want alles blijft geheim. De Nederlandse democratie is aardig voldragen, behalve als het aankomt op de benoeming van burgemeesters en aanverwante functies (commissarissen van de koning) – belangrijke bestuurders drijven naar boven op onduidelijke gronden, in onduidelijke vaten gevuld met belangen van onduidelijk soortelijk gewicht. En dan zijn ze er ineens, en heb je het ermee te doen.

Welkom! Beeld Raymond Rutting

Zo belangrijk is het burgemeestersgeheim, dat justitie z’n kostbare tijd graag vermorst aan het opsporen van lekken, en daarbij niet schroomt journalisten af te luisteren, waarop de ook al overbelaste rechtspraak zich zet aan berechting van de daders (Den Bosch). Het openen van de oester: staatsgevaarlijk. Dat is jammer, en niet alleen voor Kapelle, want iedereen in Nederland heeft uiteindelijk een burgemeester.

Inzake Kapelle kreeg ik bericht van Lucas Hartong, die twee keer een gooi deed naar het ambt in Kapelle. Thuis op de bank in Sommelsdijk blijkt hij een doorgewinterde sollicitant, ‘een rot in het vak’: meldde zich in vijf jaar tijd voor twaalf burgemeestersposten. Zijn beste prestatie is een tweede plek – vermoedelijk, want alles blijft geheim.

Lucas ken ik omdat hij zes jaar geleden uitgebreid vertelde waarom hij de PVV verliet, de partij waarvoor hij onder meer europarlementariër was. Eens PVV is altijd PVV en dan blijven de poorten van het openbaar bestuur gesloten – is zijn vermoeden, want niemand vertelde Lucas waarom Kapelle hem niet wil. Op zijn keurige sollicitatiebrief, gericht aan de koning en inclusief recente foto, kwam per kerende post een kortaf briefje met helaas.

Lucas Hartong. Beeld Toine Heijmans

De eerste ronde solliciteerden 25 mensen – allemaal te min. De tweede ronde namen er nog 14 de moeite, en idem. Het vreemde van de procedure is dat de commissaris van de koning vooraf de kandidaten schift. Die leest alle brieven en bepaalt dan welke geschikt zijn om voor te leggen aan de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad. De raad heeft dus geen idee wie er nog meer solliciteren, al mag ze dat wel vragen. Lucas vermoedt dat zijn brieven nooit bij de vertrouwenscommissie zijn beland, want hij sneuvelde al bij de commissaris, schrijft de chef van diens kabinet in dat kortaffe briefje.

Het is de gewoonte dat de commissaris nieuwe kandidaten uitnodigt voor een gesprek, en dat gebeurde Lucas altijd, behalve in Zeeland. Er was een commissaris die hem regelrecht vroeg waarom een ex-PVV’er in godsnaam solliciteerde, en wat hij dan zou doen als er een asielcentrum kwam. Antwoord: ‘Een goede burgemeester staat boven de partijen.’ Een ander zei: ‘Je moet gewoon doorgaan, en op een gegeven moment lukt het wel.’ Nog een ander raadde hem aan deel te nemen aan het ‘burgemeestersklasje’, voor mensen met ambitie. Maar ook dat bevindt zich in de donkere bossen van het openbaar bestuur, slechts toegankelijk voor degenen die het wachtwoord kennen.

Het gaat Lucas niet om de afwijzingen. De situatie in Kapelle is uitzonderlijk, ‘amateurisme of kinnesinne’, zegt hij. Waarschijnlijk gunt de ene partij de andere z’n keuze niet en andersom. Is het vermoeden, want alles blijft geheim. Juist die geheimzinnigheid maakt partijpolitiek chicaneren mogelijk. ‘Niemand weet wat het probleem is, alleen een paar mensen die er niks over mogen zeggen. Dus dan is er ook geen oplossing.’

Brief aan de koning. Beeld Toine Heijmans

Een jaar terug is de Grondwet aangepast inzake het benoemen van burgemeesters, dankzij Jetten en Ollongren van consultancybureau D66. Nu kon de procedure veranderen. Daarna gebeurde niets.

Het blijft zo transparant als stookolie. Zelfs Peter Ganseman weet van niets. De Kapelse politiek veteraan namens Gemeentebelang was twee keer wethouder en maakte vier keer deel uit van een vertrouwenscommissie. Dit keer niet en daarom kan hij praten. Peter is horecaman, bekend van snackbar Frietwerk en bruin café De Schelde; zijn partij is na de VVD de grootste. Het is een combinatie van amateurisme en partijpolitiek, zegt hij: ‘De profielschets voor een nieuwe burgemeester is echt anno 1965, zo oubollig, en dat politieke spel ken ik na ruim dertig jaar wel.’ Iedereen ijvert graag voor z’n eigen kleur. Maar nu is heel Kapelle de pineut, ‘het is zó gênant’.

Een gekozen burgemeester hoeft niet, dat heeft ook weer nadelen, ‘maar maak in elk geval deze procedure transparanter. Laat de gemeenteraad de burgemeester kiezen. Geef ze alle sollicitatiebrieven. Huur deskundigheid in – en een headhunter. Dan ben je al tien stappen verder.’

Want het gaat wel om de geloofwaardigheid van het bestuur, ‘en de burger kan hier niks mee’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden