Op het tweede gezichtXi Jinping

Het is Xi Jinpings eigen schuld dat het coronavirus zijn regime bedreigt

Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: zonder het leiderschap van Xi Jinping had dat coronavirus de Volksrepubliek China niet zoveel narigheid bezorgd.

Een goedje dat in de staatspropaganda royaal wordt toebedeeld aan mannen die in de Volksrepubliek China de top bereiken, heet wijsheid. Vaak is het oneindige wijsheid. De stichter van deze Volksrepubliek, Mao Zedong, gaf daar niet altijd blijk van. In zijn Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962) stierven tientallen miljoenen de hongerdood. In zijn Culturele Revolutie (1966-1973) sloegen jonge gardisten flink wat cultureel erfgoed kapot, en deelden stokslagen uit aan China’s beste bestuurders. 

Mao hangt nog altijd groot boven het Tiananmenplein, maar sinds jaar en dag weet de wereld dat de Communistische Partij van China van het verleden heeft geleerd. Onder Deng Xiaoping brak een ‘tijdperk van wijs pragmatisme’ aan dat leidde tot een economische wederopstanding en wat tegenwoordig ‘China’s onstuitbare opmars’ heet.

De studenten die in 1989 het Tiananmenplein bezetten, hadden de pech dat zij Deng deden denken aan Mao’s jonge gardisten, en dat hij daarom tanks inzette tegen ‘hooligans’. Na Deng kwam Jiang Zemin. Na Jiang kwam Hu Jintao. Deng noch Jiang noch Hu was een adept van pluriformiteit – deze leiders deelden niettemin het inzicht dat één man niet álle wijsheid in pacht kan hebben en daarom wat verstandige mensen moet tolereren die problemen durven benoemen. In zeven jaar Xi Jinping hebben verstandige mensen geleerd dat het met iemand die problemen benoemt slechter kan aflopen dan met iemand die Xi als Winnie de Poeh tekent.

Winnie de Poeh is aangenaam gezelschap, maar in een imperium waar niet met wijze roergangers mag worden gespot, is hij nu Beer non Grata. De populaire kinderserie Bruine Beer in het Blauwe Huis wordt in China niet uitgezonden. In de illegaliteit circuleert Xi wel als ‘Gele Beer in het Rode Huis’. Hij, nota bene kind van een rode bestuurder die door Mao’s gardisten werd afgetuigd, was amper aangetreden of hij haalde al de sleutel tevoorschijn van de schuur met gevaarlijke rekwisieten uit de Mao-tijd. De beste sinologen hadden verzekerd dat die schuur nooit meer open zou gaan. Helaas kennen ook experts de toekomst niet. 

De leidercultus en het ideologische dogmatisme; de concentratie van macht en bevoegdheden in de handen van één man; de angstcultuur die specialisten de mond snoert en dokters laat zwijgen over apolitieke virussen: Xi haalde het uit de verboden schuur, alsof er in de 20ste eeuw niets was gebeurd. Eén autocraat lijdt aan hubris en een imperium is terug bij af.

In de Volksrepubliek worden alle leiders geprezen om hun wijsheid, in landen met een vrije pers werden de Chinese leiders tussen Mao en Xi geprezen om hun boerenverstand. Wie dat bezit, voelt aan zijn water dat transparantie niet ontstaat door repressie, maar door openheid. Niet bij Xi: die begon in 2013 met een meedogenloze anticorruptiecampagne. De hoeveelheid zwijgende mensen nam daardoor even exponentieel toe als de hoeveelheid verborgen activiteiten in duistere hoeken – corruptie is daarvoor een ander woord.

Er loopt een directe lijn van die campagne naar de verspreiding van het coronavirus. Onder zijn voorgangers had het China ook last bezorgd, maar het is onwaarschijnlijk dat het een bedreiging voor het regime zelf was geworden. Een Nederlandse sinoloog constateerde iets even simpels als voor de hand liggends: Xi heeft op zo veel terreinen alle leiding naar zich toegetrokken dat hij domweg te druk was om zich ook nog met dat virus bezig te houden. Eén man heeft de tijd noch de wijsheid voor het oplossen van een miljard problemen. Vaak gaan we er te makkelijk van uit dat mensen iets leren van het verleden.

Lees ook:

Xi is behalve de meest autoritaire Chinese leider sinds tijden ook de meest nationalistische. De huidige nummer één van India, premier Narenda Modi, is de meest nationalistische leider die het land ooit had. Modi is wel democratisch gekozen. Van Gandhi is het inzicht dat je ‘geen hand kan schudden met een gebalde vuist’, van Modi het inzicht dat je geen verkiezingen kan winnen zonder gebalde vuist.

Xi’s zetbaas in Hongkong, Carrie Lam, lag ook al op de sofa. Ze zeggen dat Xi haar koos als Hong Kongs Chief Executive vanwege haar reputatie nooit ergens op terug te komen. Niettemin trok Lam na een telefoontje uit Beijing de beruchte uitleveringswet in die de massaprotesten in Hongkong in gang zette. Er wordt gezegd dat Lam liever zou aftreden dan nog een keer zwichten, maar dat de Chinese machthebbers dat niet willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden