COMMENTAARSander van Walsum

Het is verleidelijk maar niet verstandig om complottheorieën te negeren

De wetenschap moet complottheorieën geduldig blijven pareren.

Medewerkers promoten Chunghwa Telecom's 5G netwerk in Taipei, Taiwan.Beeld REUTERS

Naar eigen zeggen zijn ze ‘te goed geïnformeerd’, de mensen die een verband zien tussen corona en het 5G-netwerk. Alleen al het feit dat het netwerk wordt uitgerold op een moment waarop ieders aandacht uitgaat naar het virus, zou op een strak geregisseerd complot duiden. Mits men dat wil zien natuurlijk. Aan die bereidheid ontbreekt het echter bij de lezers van de mainstreamkranten, de kijkers van het NOS Journaal, en bij alle anderen die de werkelijkheid aanvaarden zoals die hen wordt voorgeschoteld.

Maar aanhangers van de theorie (voor hen: de zekerheid) dat corona en 5G onderdelen zijn van een duister complot van een wereldregering, een deep state of ‘dertien families’ weten beter. Het feit dat zij een minderheid van, naar schatting, 4 procent vormen doet aan hun stelligheid niets af. Integendeel: juist het feit dat ze met zo weinig zijn, laat zien hoe sterk de publieke opinie en de common sense door de wereldregering worden gedomineerd.

Elders in de Volkskrant geven de 5G-tegenstanders, anti-vaxxers en aanhangers van andere alternatieve waarheden een indruk van hun hermetische wereldbeeld. Zij zijn de ontwaakten te midden van willoze meelopers. En ze zijn dermate overtuigd van de juistheid van de eigen zienswijze, dat ze die niet aan de gewantrouwde wetenschap hoeven te toetsen. De ontwaakten draaien de bewijslast om: laten jullie maar eens zien dat er géén verband bestaat tussen corona en 5G. Tonen jullie maar eens aan dat George Soros níét aan de knoppen zit.

Complottheorieën voorzien in de diepe behoefte van mensen om de wereld om hen heen te verklaren, en om het noodlot te determineren dan wel af te wenden. Lang geleden waren ze de vaste ingrediënten van (bij)geloof en (natuur)religies. Tegenwoordig geven ze uitdrukking aan scepsis over het oplossend vermogen van politiek en wetenschap. In die zin zijn ze bijproducten van de wetenschappelijke revolutie. Het is verleidelijk maar niet verstandig om ze te negeren. Het publiek – de zogenaamd misleide massa – moet er kennis van kunnen nemen om ze te kunnen afwijzen. En de wetenschap moet complottheorieën geduldig blijven pareren. Zonder in de pretentie van alwetendheid te vervallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden