Opinie

Het is uiteindelijk wel de Tweede Kamer die beslist

Ook zonder politiek primaat kan de senaat een belangrijke rol spelen ter verhoging van de kwaliteit van de besluitvorming.

Eerste Kamer debatteert over het leenstelsel. Beeld ANP
Eerste Kamer debatteert over het leenstelsel.Beeld ANP

Staatsrechtgeleerde Harmelink reageert nogal gepikeerd en her en der ad hominem op mijn column over de Eerste Kamer van 20 januari jongstleden. Dat laat ik maar even voor wat het is; ik beperk mij hier tot een inhoudelijke reactie op de belangrijkste punten.

Allereerst zijn mening dat ik wil 'afrekenen' met de Nijmeegse evaluatie van de formatie door professor Bovend'Eert. Niets is minder waar. Ik ben zelf geïnterviewd door de commissie en vind het rapport degelijk en afgewogen. Maar het is wel een typisch juristenproduct: dus tamelijk formalistisch en niet altijd even praktisch. Dat is ze verder niet te verwijten maar wel het startpunt van mijn column over wat je nou politiek met de evaluatie kan.

Zo was er het advies van de Nijmegenaren dat Rutte en Samsom zich hadden moeten vergewissen van een meerderheid in de Eerste Kamer. Dat zou niet hebben betekend dat ze met partijen als D66, CU en SGP hadden moeten onderhandelen - wat ik veronderstelde - maar slechts dat ze hadden moeten tellen of ze een meerderheid hadden. Staat het er echt? Ja, het staat er echt.

Ik ga een geheim verklappen uit de formatie: er was geteld, de consequenties waren bekend, er is door Rutte en Samsom uitgebreid verantwoording over afgelegd. En, ik zou het een staatsrechtgeleerde niet hoeven uitleggen, dit zijn gelukkig in onze democratie geen keuzes die gemaakt worden door niet-gekozen informateurs maar door gekozen politici die daar ook verantwoording voor (moeten) afleggen; gelukkig maar.

Harmelink valt ook over mijn beschrijving van Eerste Kamerleden als niet gekozen en niet wegstuurbare politici: '... alsof de leden van de Tweede Kamer wel wegstuurbaar zijn'. Ja, dat zijn ze inderdaad. Als het kabinet het oneens is met de Tweede Kamer kan er een kabinetscrisis volgen, wordt de Tweede Kamer ontbonden ('weggestuurd') en mag de kiezer zich uitspreken over wie er gelijk had.

Maar als het kabinet een conflict heeft met de Eerste Kamer, blijft de Eerste Kamer sowieso zitten en kan de kiezer zich niet uitspreken. Daarom, en omdat de Tweede Kamer direct en landelijk wordt gekozen en de Eerste Kamer niet, ligt in ons stelsel het politieke primaat bij de Tweede Kamer en niet bij de Eerste Kamer.

Als de Eerste Kamer dus zelfstandig politiek gaat oordelen en voorstellen definitief kan tegenhouden die door de Tweede Kamer zijn aangenomen, tast dit het primaat van de Tweede Kamer en daarmee van onze democratie aan. Een tegenargument ben ik bij Harmelink niet tegengekomen.

Eén oplossing is van de Eerste Kamer een stempelmachine te maken die altijd klakkeloos de Tweede Kamer volgt. Daar ben ik niet voor. Een andere oplossing is de Eerste Kamer ruimte voor eigen oordeel te geven. Daar ben ik wel voor. Maar de democratische consequentie moet dan wel zijn dat de Eerste Kamer het de Tweede Kamer lastig mag maken, maar het uiteindelijk wel de Tweede Kamer is die beslist.

Er zijn internationaal verschillende voorbeelden hoe je dat kunt doen. Een verplichting tot overleg tussen de Kamers is er één, het geven van een terugzendrecht aan de Eerste Kamer is een ander. Stelt de macht van de Eerste Kamer dan nog wat voor? Niet als je vindt dat de Eerste Kamer in ons stelsel de zelfde positie toekomt als de Tweede Kamer. Wel als je je realiseert dat uitstel van wetgeving flink wat zand in de raderen van het regeren gooit en dat geen coalitie het zich zal kunnen permitteren constant met één van beide Kamers van het parlement overhoop te liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden