Column Arnon Grunberg

Het is twijfelachtig of de taalkundige schoonmaakoperatie rondom de term ‘Gouden Eeuw’ zinvol is

Verleden week schreven enkele medewerkers van het Amsterdam Museum in de Volkskrant dat het museum de term Gouden Eeuw zal vervangen door 17de eeuw.

Gouden Eeuw is ‘slechts bezien vanuit het perspectief van de machthebbers’ en zou bijdragen aan nationale trots, stellen zij. Nu is nationale trots doorgaans akelig, en vermoedelijk vertekent Gouden Eeuw de 17de eeuw, zoals de roaring twenties de jaren twintig slordig samenvatten.

Ik betwijfel echter of taalkundige schoonmaakoperaties bijdragen aan kritische omgang met het verleden. Is ‘tot slaaf gemaakte’ beter dan ‘slaaf?’ Zijn er mensen die goed bij hun hoofd zijn en geloven dat het woord ‘slaaf’ vrijwilligheid impliceert?

Bovendien zijn taalkundige schoonmaakoperaties eindeloos. De bevrijding van 1945 was niet voor iedereen een bevrijding. Denk aan zogenaamde moffenhoeren – over geweld tegen vrouwen gesproken – of kinderen van NSB’ers die niets hadden gedaan behalve in het verkeerde gezin te zijn geboren. Ook is het woord ‘bevrijding’ gemunt vanuit het perspectief van de overwinnaars. Correcter zou ‘omwenteling’ zijn. Moet Bevrijdingsdag Omwentelingsdag worden? En Kristallnacht is eigenlijk ook een ongelukkige naam. Kristal doet eerder aan champagne denken dan aan een voorspel van genocide.

Veel taalkundige schoonmaakoperaties lijken vooral zelfpositionering te zijn. Zoals je vroeger meende te weten wie de ander was door te luisteren of ‘koelkast’ dan wel ‘ijskast’ werd gezegd, zo willen we nu weten wie ‘slaaf’ mompelt of ‘tot slaaf gemaakte’.

Kritische omgang met het verleden vereist precisie, nuancering; de al te menselijke behoefte razendsnel te veroordelen en de neiging de wereld in te delen in goede en slechte mensen staan haaks op precisie. De meeste mensen bevonden en bevinden zich in een grijze zone, wat niet betekent dat het verschil tussen slachtoffer en dader komt te vervallen.

Wie niet tegen ambiguïteit kan, moet zich niet met het verleden bezighouden. Vermoedelijk ook niet met het heden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden