gastcolumnAgnes Cremers

Het is tenenkrommend dat selfcare te pas en te onpas wordt gepresenteerd als een politiek statement

Agnes Cremers. Beeld Merlijn Doomernik

Als je moe bent, als je oud bent, als je rillerig en koud bent - wat doe je dan? Bezoek een instagramaccount van een beetje influencer en je vindt hier het antwoord: #selfcare.

Vroeger heette dit ‘doe maar even rustig aan’. Maar Engels is tegenwoordig meer sophisticated, en selfcare is iets waar je kneiter goed in kan zijn, zeker als je geld hebt. Je laat op social media zien dat je heel goed bent in yoga of een retreat op Bali hebt geboekt. Daartussenin zitten nog meer opties: beautybehandelingen, in bad met kaarsjes, een ritueel met stenen. Hoe spiritueler, hoe meer #selfcare.

Laat ze lekker met hun kont in bad zitten, kan je denken. Maar tenenkrommend is dat selfcare te pas en te onpas wordt gepresenteerd als een politiek statement, tegen de hectiek van de dag die van bovenaf wordt opgelegd. Met selfcare als een tijdelijke individuele naar binnen gekeerde oplossing om het neoliberalisme even uit te zetten.

Nu heeft het idee van selfcare daadwerkelijk radicaal politieke wortels: als zorg voor jezelf en je gemeenschap in een wereld die elke dag in twijfel trekt dat Black Lives Matter. De feministische auteur, dichter en activist Audre Lorde (1934-1992) beschreef selfcare in haar essay A Burst of Light uit 1988. Lorde werd in de jaren dertig geboren in de Verenigde Staten en schreef veel over de positie en identiteit van zwarte vrouwen, met name zwarte lesbische vrouwen. Veel aangehaald is de zin: ‘Caring for myself is not self-indulgence, it is self-preservation, and that is an act of political warfare’. 

Selfcare staat hier ook voor overleven. Voor Lorde gold dat letterlijk, want er was net kanker bij haar geconstateerd. Verder stelt Lorde dat ze de stress uit haar dagelijks leven probeert te verminderen, maar dat het onzinnig is te denken dat bewuste zwarte vrouwen in de VS de stress volledig uit hun leven kunnen bannen, zonder daadwerkelijk doof en blind te worden.

De gehypte selfcare van nu is dus het absolute privilege: je volledig kunnen afsluiten. Maar uiteindelijk is het niets meer of minder dan ‘de boel de boel laten’. Het heeft niets met gemeenschapsgevoel te maken en het doet niemand pijn. En zolang een bijstandsmoeder met drie kinderen die luxe niet heeft, moet er juist wat veranderen.

Ik zelf, geprivilegieerd op vele vlakken, denk regelmatig aan mijn oma, op momenten waarop ik last krijg van zelfmedelijden vanwege mijn drukke leven. Zij was een weduwe met zes jonge kinderen en een eigen textielwinkel die zich ondanks alles staande wist te houden.

En gelukkig bestaat er ook een gouden strijdlied dat je van je pijntjes af helpt. Het nummer komt uit de koker van Annie M.G. Schmidt (1911-1995). Annie is niet perse een feministisch boegbeeld – sla de Jip-en-Jannekes er nog maar eens op na - maar wel een boegbeeld waar je te allen tijden naar hebt te luisteren. En vooral naar Zeur niet, in de versie van Conny Stuart uit 1965. Het lied zet aan tot geweld, maar dat is prima na al die meditatie. Het leuke is dat Annie zelf excelleerde in zeuren; dat maakt het lied nog beter. Komt ie:

‘Als je moe bent, als je oud bent, als je rillerig en miezerig en koud bent, als je man weer met een juffrouw op de Pier zit, als de echtelijke liefde je tot hier zit, als je schoonfamilie vraagt om ondersteuning, als je vader zich weer vasthoudt aan de leuning, (...) als dat allemaal je lot is, en je vraagt of er een God is, sla dan woedend met de deuren, ga je cocktaildress verscheuren, maar niet zeuren.’

Daarop volgen nog een reeks aan oplossingen: ‘Spring in de gracht of knip je haar af, duw ouwe dametjes van ’t trottoir af, maar zeur niet, zeur niet, zeur niet!’ En, mijn persoonlijke favoriet: ‘Trap om je heen, wees nooit een dame, en gooi het theeservies dwars door de ramen, Maar zeur niet, zeur niet, zeur niet!’ Oké, laatste dan: ‘Ga naar het postkantoor en spuug door het loket, krijg een hartaanval of ga desnoods naar bed, met de kardinaal, Doe dat allemaal, Maar….’

Ik heb het lied zelf net opgezet en het werkt echt. Ik tel mijn zegeningen. Én ik voel een nieuwe hashtag opkomen.

Agnes Cremers is historica. Ze is mede-eigenaar van bureau Van Gisteren en platform F-site. Daarnaast is ze werkzaam voor Bureau Clara Wichmann. Ze is gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie in de maand juli.De behoefte aan meer selfcare: de oplossing of juist een symptoom van het probleem?

De behoefte aan meer selfcare: de oplossing of juist een symptoom van het probleem?
Overal duikt de wens van ‘meer selfcare’ op:  tijd in je eentje, vaak met behulp van een nieuw aangeschafte yogamat of geurkaars. Maar leidt deze vorm van #metime inderdaad tot de gewenste kalmte en zingeving?https://www.volkskrant.nl/de-gids/de-behoefte-aan-meer-selfcare-de-oplossing-of-juist-een-symptoom-van-het-probleem~bfc865ab/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden