ColumnBert Wagendorp

Het is oorlog, de eikenprocessierups dreigt het land over te nemen

De eikenprocessierups (EPR) dreigt het land over te nemen. Arnold van Vliet van het Kenniscentrum EPR is in rap tempo de meestgeciteerde Nederlander aan het worden. ‘Dit is nog maar het begin’, zei hij deze week om iedereen gerust te stellen: het valt nog mee, in vergelijking met de toekomst. Er zijn drie keer zoveel EPR’s als in 2018 en toen waren het er al drie keer zoveel als 2017. Dan gaat het hard. De EPR-invasie is de Hollandse variant op de oudtestamentische plagen van Egypte, waar ze destijds veel last hadden van sprinkhanen, kikkers, luizen en steekvliegen. Op de site van het AD zijn de ontwikkelingen aan het EPR-front via een interactieve kaart te volgen.

De EPR is vanuit het zuiden ons land binnengedrongen en lift mee op de naar het noorden verschuivende klimaatzones. In Nederland trof de rups een riant stelsel van ‘eikensnelwegen’ aan waarlangs hij zich moeiteloos, goedgehumeurd en met een volle maag processiegewijs richting Waddenzee kon begeven.

De EPR is een ellendeling. Zodra hij gestresst raakt of gevaar vermoedt, schiet hij brandharen af en die veroorzaken hevige jeuk. De EPR beschikt over een oneindige hoeveelheid munitie, er zijn er vele miljoenen en elke rups heeft 600 duizend brandharen. De loszwevende haren (met weerhaakjes) blijven zes jaar actief. Wat dat voor nut heeft weet niemand, de natuur is vol raadselen, maar het is niet anders.

De massale komst van de EPR is een van de gevolgen van de klimaatverandering, al hoort daar een kanttekening bij. Tussen 1820 en 1900 was de rups er ook al, vooral onder de grote rivieren, waarna hij verdween, om pas negentig jaar later weer terug te keren. Misschien kunnen we erachter komen waarom hij destijds het hazenpad koos en daarmee ons voordeel doen.

De grote bosbranden in het zuiden zouden volgens kenners een van de oorzaken van de trek naar het noorden kunnen zijn, kennelijk hebben we te maken met een rups die verdomd goed weet wat hij doet en waar zich de beste blusdiensten bevinden. Volgens ‘boomgoeroe’ Henry Kuppen hebben we het de EPR wel heel gemakkelijk gemaakt, door overal eiken te planten. In het kader van de algehele verzuidelijking is het wellicht een idee over te gaan tot de aanplant van platanen. Maar pas nadat we eerst hebben onderzocht of er soms een platanenprocessierups (PPR) bestaat.

Vermoedelijk heeft de plaag ook te maken met verstoring van de biodiversiteit en het biologisch evenwicht. Zo is een van zijn grootste vijanden van de EPR, een kever genaamd grote poppenrover, in de jaren vijftig van de vorige eeuw jammerlijk uitgestorven. Ook met andere EPR-liefhebbers, roofwantsen, sluipwespen en sluipvliegen gaat het niet goed, uit onderzoek bleek recent dat door bestrijdingsmiddelen het insectenbestand drastisch is afgenomen. De hoop is nu gericht op vogels: kool- en pimpelmezen lusten wel pap van de EPR, evenals spreeuwen en boomklevers. Onlangs bleek ook de kauw de nieuwe voedselbron te hebben ontdekt. Maar door de overvloed van EPR’s is er voor dat dier geen beginnen aan.

Intussen dreigt het niet bij de EPR te blijven. De dennenprocessierups (DPR) is al opgerukt tot in België en is van plan de grens over te steken. De DPR is volgens rupsenexpert Silvia Hellingman nog veel gevaarlijker dan de EPR. De smeerlap graaft zich in of verstopt zich ’s nachts ‘onder deurposten of brievenbus’ van waaruit hij overgaat tot de aanval op de nietsvermoedende huiseigenaar. We kunnen erop wachten dat reuzenteken, dengue-muggen en ander gespuis binnenkort ook de subtropen aan de Noordzee zullen ontdekken. Of de wolf het ziet zitten om onder de veranderde omstandigheden op de eiken- en dennenrijke Veluwe te blijven, moeten we afwachten.

De toch al veelgeplaagde minister van Landbouw Carola Schouten benoemde afgelopen week het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen in Wageningen tot landelijk informatiecentrum. ‘Commandocentrum’ had ik strijdlustiger gevonden, of ‘Taskforce EPR’.

Mocht dat allemaal niet helpen, dan rest ons weinig anders dan het leger erop af te sturen. Het is oorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden