CommentaarSacha Kester

Het is levensgevaarlijk als politici geen afstand nemen van complottheorieën

Vuur dat smeult op sociale media, kan op straat uitmonden in een uitslaande brand, niet alleen in de VS.

Het Capitool de dag na de bestorming door Trump-aanhangers.Beeld EPA

Het was verbijsterend om te zien: op de dag dat het Amerikaanse Congres de verkiezing van een nieuwe president moest bezegelen, hitste de zittende president zijn aanhangers op om dit te voorkomen. ‘Je krijgt je land niet terug met zwakte’, riep hij naar de menigte, ‘je moet kracht tonen, en sterk zijn!’

Hierna verliet Donald Trump zijn aanhangers en bekeek op televisie hoe zij de hekken rondom het Capitool omver trokken en de bewaking overweldigden. Er werd al maanden gevreesd voor geweld van Trump-aanhangers die de verkiezingsuitslag niet accepteren, maar toen de woede en frustratie woensdag werkelijk tot een uitbarsting kwamen, en het hart van de Amerikaanse democratie werd aangevallen, was de schok toch groot.

Vooropgesteld: het was geen poging tot een coup door opstandelingen. Eenmaal binnen in het Capitool, wisten de aanhangers van Trump niets beters te verzinnen dan vlaggen ophangen, meubilair vernielen, en selfies maken. Maar het is duidelijker dan ooit dat een deel van hen bereid is om geweld te gebruiken en dat zij een bedreiging vormen voor de democratie – iets wat voorheen niet serieus genoeg werd genomen, getuige het gebrek aan beveiliging bij het gebouw.

Er is veel om bezorgd over te zijn: Trump heeft vier jaar lang haat gezaaid en liet al in de aanloop naar de verkiezingen weten geen verlies te accepteren. Toen de winst hem inderdaad ontging, bleef hij volhouden dat de verkiezingen waren ‘gestolen’ en veel Republikeinen deden hieraan mee. Het resultaat was, zoals oud-president George W. Bush het omschreef, iets wat normaal gesproken alleen ‘in een bananenrepubliek’ gebeurt: een president die zijn aanhang mobiliseert om de verkiezingsuitslag met geweld te bestrijden. Vier mensen kwamen hierbij om het leven. Gekozen volksvertegenwoordigers moesten vluchten.

De gebeurtenis is een waarschuwing die niet alleen voor de Verenigde Staten geldt: vuur dat smeult op sociale media, kan op straat uitmonden in een uitslaande brand. Het is levensgevaarlijk als politici geen afstand nemen van complottheorieën, maar woede en frustraties juist aanwakkeren. Veel aanhangers van Trump geloven echt dat er sprake is van een samenzwering die zij moeten bestrijden.

Tegelijkertijd zagen we in Washington hoe weerbaar democratie is. Luttele uren nadat het Capitool was bestormd, kon de bevestiging van de verkiezingsuitslag gewoon doorgaan. Een aantal Republikeinen dat van plan was om in de Senaat bezwaar te maken tegen deze uitslag, heeft zich door het geweld bedacht. De gebeurtenissen werden door zowel Republikeinen als Democraten vrijwel unaniem veroordeeld, en steeds meer medewerkers van het Witte Huis stappen op, onthutst door de agressie en de manier waarop Trump dit aanmoedigde.

Het trumpisme (en het opportunisme) zal blijven, maar er gaat in de Verenigde Staten onvermijdelijk een andere wind waaien. Op 20 januari is Donald Trump vertrokken en wordt Joe Biden president. De Democraten hebben niet alleen het Huis van Afgevaardigden, maar na verkiezingsoverwinning in Georgia deze week, ook de Senaat in handen. En al zal het niet meevallen om het land weer te helen, de opzichtige haat verdwijnt vooralsnog uit de dagelijkse politiek.

De aanval van Trump heeft blijvende schade aangericht aan de democratie en we moeten vrezen dat zijn aanhangers de komende jaren de samenleving verder destabiliseren, maar het Amerikaanse politieke bestel laat zich niet als een kaartenhuis omver blazen. 

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden