Opinie Wetsovertreding vanuit de ruimte

Het is irrelevant waar McClain achter de computer zat

Astronaut Anne McClain zou schuldig zijn aan identiteitsdiefstal en misbruik van bankgegevens vanuit ruimtestation ISS Kader: echtelijke onmin. Haar echtgenote heeft een klacht ingediend en zo is volgens juristen ‘onontgonnen terrein’ betreden. Er is nog geen rechtspraak over.

Anne McClain tijdens een examen op het Gagarin Cosmonauts' Training Centre in Star City nabij Moscow. Beeld AFP

Mij lijkt het niet moeilijk. In vele rechtsstelsels bestaat de regel van internationaal privaatrecht over internationale onrechtmatige daden. Vaak wordt in het ene land gehandeld, het effect treedt in een ander land op. Het recht van welk land is van toepassing, en welke rechter gaat erover? In Europa is dat al bepaald door het Europese Hof van Justitie. In de zaak van de Stichting Reinwater tegen de Franse kalimijnen in 1974 (ik was toen voorzitter van deze Stichting) heeft het Hof bepaald dat de eiser de keus heeft zich te wenden tot de rechter van de plaats van handelen, of van de plaats van het effect, en dat deze dan ook het recht heeft het recht van een van deze plaatsen als toepasselijk aan te wijzen. 

Na dit baanbrekende arrest volgde nieuwe Europese wetgeving die ook in ons land van toepassing is. Art.4 van verordening (EG) nr. 864/2007 kent als hoofdregel zelfs dat van toepassing is op de internationale onrechtmatige daad ‘het recht van het land waar de schade zich voordoet, ongeacht in welk land de schadeveroorzakende gebeurtenis zich heeft voorgedaan (...)’. Die regel geldt volgens ons recht ook buiten het formele toepassingsbereik van de verordening. Dat betekent dat het irrelevant is waar McClain achter de computer zat: het recht van de woonplaats van haar echtgenote geldt en die kan daar ook naar de rechter. De volatiliteit van de dader legt het af tegen de vastigheid van de plaats van de uitwerking van het handelen. De VS kennen soortgelijke regelingen.

Strafrechtelijk had de Hoge Raad in het arrest over het Azewijnze paard al een eeuw geleden bepaald dat als een man aan de Duitse kant van een grenskanaal een paard uit Nederland naar zich toetrok, ook Nederland als plaats delict telde. Niets nieuws onder de zon.

Ulli d’Oliveira, oud-hoogleraar ­internationaal privaatrecht, UvA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden