ColumnStephan Sanders

Het is een kleine ramp als jongemannen zich bij voorbaat als ‘giftig’ beschouwen

Het is een begrippenpaar dat lekker in de mond ligt. Ineens merk je dat je het gebruikt, zonder er bij na te denken. En als de mensen om je heen begripvol knikken, om aan te geven precies te weten waar je het over hebt, lijkt het net echt. ‘Giftige mannelijkheid.’ Een beetje ervaren spreker heeft het over ‘toxic masculinity’, want ook deze kreet is overgewaaid uit de Angelsaksische, academische wereld. Je ziet meteen Donald Trump voor je, of Harvey Weinstein, als de machtige aanjager tegen wil en dank van de #MeToo-beweging, en anders wel de extreem-rechtse Bolsonaro, die dit weekend misschien de macht grijpt in Brazilië. Het zijn sprekende voorbeelden van mannen waar je om allerlei redenen een hekel aan kan hebben. Omdat ze seksueel agressief zijn, onderdrukkend, gewelddadig en nog zo wat. Maar er gebeurt nog iets anders, wanneer je de termen zo uit de losse pols gebruikt. Het lijkt alsof er een gelijkteken staat tussen ‘giftig’ en ‘mannelijkheid.’

Je hoeft het niet meer te preciseren, laat staan te verklaren: de beschuldiging staat.

Ik kan me niet zo snel een even achteloos gebruik van een begrip als ‘giftige vrouwelijkheid’ voorstellen. Er bestaan vast ‘giftige vrouwen’, maar je zal toch eerst exact moeten aangeven wat je bedoelt voordat je de handen op elkaar krijgt. Zo’n beschrijvende term die zichzelf zomaar voor een verklaring houdt – dat vraagt om weerwerk: niet alleen van feministen, maar van iedereen die hecht aan accuraat taalgebruik.

Anderhalve week geleden publiceerde deze krant een interview met de Amerikaanse wetenschapper Warren Farrell. De man is van ‘onbesproken gedrag’, zoals je in dit verband moet vaststellen. Jarenlang was hij het enige mannelijke directielid van de National Organization for Women in New York. Een feminist. De emancipatieman.

Nu maakt hij zich zorgen over wat hij ‘de jongenscrisis’ noemt: jongens die de stap naar het man-zijn moeten maken en geen idee hebben hoe dat aan te pakken. Want mannelijkheid is fout, mannelijkheid is onderdrukkend, een beetje slimme jongen wendt zich af van mannelijkheid, want is op de toekomst voorbereid.

Ik merk dat ik altijd enige weerzin moet overwinnen, voordat ik het jongensprobleem serieus neem. Mannenemancipatie: dat was in de jaren 80 iets voor hetero’s die verlaten waren of gestuurd werden door hun ex-vriendin en nu zelf met de handen in hun piekerige haren zaten. Het oude idee van #MeToo: wij zijn ook best zielig. Dat is niet wervend.

Maar de schoolprestaties van jongens in de ‘ontwikkelde landen’ liggen beduidend lager dan die van meisjes, jongens stromen minder vaak door naar een hoger type onderwijs, en laten vooral indrukwekkende scores zien als het gaat om aandoeningen als adhd en autisme. De schutters die hele scholen onder vuur nemen; dat zijn bijna altijd jongemannen. De zelfmoordcijfers onder jongens: beduidend hoger. De gefrustreerde ‘onvrijwillige celibatairen’, die geen vriendin kunnen krijgen, en die andere jongemannen alsmaar voor moeten laten gaan: het is heel lastig aan die jongens uit te leggen dat ze begiftigd zijn met het ‘male privilege’ en daarom hun mond moeten houden.

Vroeger zeiden ouders tegen hun kinderen, als ze hun boterham niet aten; ‘Denk aan de kindjes in Biafra’. Het hielp niet echt.

Een paar jaar geleden zette ik met Gijsbert de Reuver, een docent van de Universiteit van Amsterdam, een lezingenserie op met als titel: ‘Jongens, wat is er aan de hand?’. Want al die sombere cijfers en verwachtingen wezen toch echt in de richting van een ‘jongensprobleem’. En omdat er genoeg leed in de wereld is voor iedereen, meenden we dat zo’n programma niet antifeministisch hoefde uit te pakken, maar eerder ondersteunend. Welke vrouw wordt nu blij van een man die volledig met zichzelf in de knoop zit.

De belangstelling was groot. De studenten die zich het meest actief betoonden waren…meisjes en jonge vrouwen.

In de loop van de tijd hielden de meeste jongemannen het voor gezien. Ik kreeg sterk de indruk dat ze ‘mannelijkheid’ enkel nog als zorgwekkend konden zien, en niet over nog meer problemen wilden horen.

Het is een kleine ramp als jongemannen zich bij voorbaat als ‘giftig’ beschouwen, kijkend naar Trump of Bolsonaro.

Je hebt overtuigende vaders nodig om dat beeld te corrigeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden