column Heleen Mees

Het is de vraag of zzp’ers de oplossing zijn voor de rigide arbeidsmarkt

Het aantal zzp’ers is de afgelopen vijftien jaar flink gestegen. Terwijl de klassieke zzp’er de slager of de kruidenier op de hoek was zonder personeel, wordt de groei van het aantal zzp’ers verklaard door mensen die geen producten verkopen maar hun arbeid aanbieden als dienst. De grootste groei heeft zich voltrokken in de bouwsector, terwijl de informatie- en communicatiesector een goede tweede is. Inmiddels telt Nederland 1,2 miljoen zzp’ers.

De zzp’er wordt door Den Haag ­altijd met zorg bekeken. Het gros van de zzp’ers is niet verzekerd voor ziekte of arbeidsongeschiktheid en zzp’ers zijn nauwelijks georganiseerd. Die lage organisatiegraad ­betekent echter niet dat zzp’ers geen spreekbuis hebben. Veel columnisten werken als zzp’er (dat is de snelgroeiende informatie- en communicatiesector) en schromen niet hun plek in landelijke bladen te benutten om zichzelf te beklagen.

Zes jaar geleden was het Max Pam die op de voorpagina van deze krant ageerde tegen het voornemen van het toenmalige kabinet om de zelfstandigenaftrek af te schaffen. Pam zag daarin bewijs van ‘de haat jegens de freelancer’ die volgens Pam ‘moeilijk uit te roeien’ is. Na Pams ­column werd het kabinetsplan schielijk ingetrokken. Nu het nieuwe kabinet het plan heeft opgevat om het fiscale voordeel voor zelfstandigen te beperken, gaat Mathijs Bouman daartegen tekeer in zijn ­column ‘Pak de zzp’er!’ in het Financieele Dagblad van 27 augustus 2019.

Net als Pam zes jaar geleden doet Bouman het voorkomen alsof zzp’ers een met genocide bedreigde bevolkingsgroep zijn. Zo schrijft hij: ‘Het is een virus dat gestopt moet worden. Tegen elke prijs. Kom daarom allemaal naar het marktplein! Met fakkels en rieken! Dan pakken we de onderkruipers aan.’

Als ik Bouman mag geloven, zijn zzp’ers juist de übermenschen onder de werkenden. Een zzp’er maalt volgens Bouman niet om ‘een leven van zekerheid, met ieder jaar een extra periodiekje en altijd de garantie van een Arbo-goedgekeurde bureaustoel.’ In plaats daarvan is de zzp’er ‘gelukkiger met z’n leven, heeft minder last van stress en burn-outs, is trots op wat hij of zij zelf heeft bereikt, beter in staat om voor zichzelf te zorgen en een bron van dynamiek voor de economie’, aldus Bouman.

Boumans omhelzing van zzp’ers is op zijn zachtst gezegd kortzichtig. De meeste zzp’ers zijn niet verzekerd voor ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dat betekent dat ze een beroep zullen doen op de bijstand als ze ziek zijn of arbeidsongeschikt worden. Er is dus sprake van freeridergedrag. Het zou pas opmerkelijk zijn als zzp’ers minder gelukkig waren dan werkenden in loondienst die het volle gelag hiervoor moeten betalen. Voeg daar een scheutje overmoed, een flinke dosis kortzichtigheid en een forse fiscale aftrekpost aan toe, en je hebt het recept voor gelukzaligheid.

Ik ben het met Mathijs Bouman eens dat de arbeidsmarkt te rigide is en de zekerheden verstikkend werken. Het is alleen de vraag of zzp’ers de oplossing zijn. Toen vrouwen in de jaren negentig de arbeidsmarkt betraden, deden ze dat in kleine deeltijdbanen (die mogelijk waren geworden door het Akkoord van Wassenaar uit 1982). In 1990 werd bovendien het aantal belastingschijven in de inkomstenbelasting verlaagd van negen tot drie en de belastingvrije som (tegenwoordig de belastingkorting) verhoogd, waarvan vooral mensen die parttime werken profiteren.

Het gevolg is dat er een nieuw institutioneel evenwicht is ontstaan waarin deeltijdwerk de norm is. In het onderwijs en de zorg zijn fulltime banen nauwelijks te vinden ­ondanks dat er een schreeuwend ­gebrek aan personeel is. Hoeveel inefficiënter kun je je economie inrichten? Volgens onderzoeker Gerdien Meijerink van het Centraal Planbureau is de vertraging van de arbeidsproductiviteitsgroei een wereldwijde trend. Maar Nederland presteert wel slechter dan andere Europese landen en de ‘historische daling’ van de arbeidsproductiviteit in Nederland in 2016 is dan nog niet eens meegenomen.

Als zzp’ers inderdaad een bron van dynamiek voor de economie zijn, hoe kan het dan dat de arbeidsproductiviteit afneemt naarmate er meer zzp’ers zijn? Het kabinet moet de arbeidsmarkt hervormen, niet alleen door vaste banen minder rigide te maken en zzp’ers te verplichten zich voor ziekte en arbeidsongeschiktheid te verzekeren, maar vooral door de belastingen en premies op arbeid te verlagen en te zorgen dat het financieel aantrekkelijk wordt om meer uren te werken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden