OpinieCORONABLUES

Het is broodnodig te zeggen dat paashaas een vitaal beroep is

De grap die ook ontroert, biedt de meeste troost ten tijde van coronablues. We moeten moeite blijven doen die te vinden, betoogt onderzoeker en sociaal psycholoog Madelijn Strick.

Bord in Las Vegas.Beeld AFP

Uit onderzoek van onder andere GGD’s blijkt dat veel mensen last hebben van de coronablues: ze voelen zich angstig, somber en gestrest. Ze kampen met eenzaamheid en slaapproblemen, en ervaren minder plezier dan voor de crisis. We krabbelen nu wel langzaam uit de eerste virusgolf, maar een tweede lockdown is reëel. De vraag is hoe we optimistisch en veerkrachtig blijven.

De afgelopen maanden hebben mensen wereldwijd een uitstekend medicijn tegen wanhoop gevonden: het uitwisselen van grappen en opbeurende verhalen over corona. Dit lijkt een simpel tijdverdrijf, maar het is broodnodig in crisistijd. We moeten dit blijven doen om mentaal in balans te blijven.

Verhalen prikkelen onze cognitieve vermogens, dwingen ons om andere perspectieven te zien, anders tegen een situatie aan te kijken. Dit geldt ook voor anekdotes of berichten die je op sociale media kunt delen – uit de huiselijke sfeer of over een hulpactie in de wijk.

Cynisch

Afgelopen maanden onderzocht ik de troostende werking van verschillende soorten coronaverhalen bij inwoners van de Verenigde ­Staten, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. In de opbeurende berichten die werden uitgewisseld kun je twee typen herkennen. Zo zijn er de coronagrappen die proberen met clownerie, scherts en hupse onzin lucht te blazen in een anderszins zwaarmoedige tijd. De grappen hebben zeer uiteenlopende onderwerpen, maar de meeste gaan over huiselijke ongemakken en kleine irritaties tijdens de crisis – handenwassen, hamsteren, de eenzaamheid en de verveling tijdens de quarantaine.

Er is ook een categorie ontroerende verhalen. Deze gaan over natuur die zich herstelt tijdens de lockdown, over mensen die elkaar helpen, die klappen voor zorgverleners. Die verhalen ontroeren omdat ze blijk geven van morele schoonheid. Ze werken hoopgevend en stimuleren ons het beste uit onszelf te halen.

Beide typen verhalen hebben hun pluspunten en nadelen. Grappen zijn licht en luchtig, maar vaak wat cynisch en oppervlakkig. Ontroerende verhalen zijn positief en betekenisvol, maar niet bepaald licht — het zien van spontane hulpverleningsacties en het ophemelen van zorgverleners maakt de crisis extra voelbaar.

Wat werkt beter? In mijn onderzoek vergeleek ik het feelgoodeffect van coronagrappen met dat van ontroerende verhalen. En ik onderzocht een combinatie van die twee: ‘verhalen’ die grappig én ontroerend zijn.

Uit de resultaten bleek dat vooral de combinatie van humor en ontroering opvrolijkt. Een voorbeeld is de persconferentie rond Pasen van de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda ­Ardern. Zij bevestigde toen dat paashaas een essentieel beroep is en dat hij dus diensten zou mogen uitvoeren tijdens de lockdown. Een ander voorbeeld: twee Italiaanse balkons waartussen een tafelblad was gelegd zodat twee buurvrouwen op gepaste afstand (ieder op haar eigen balkon) met elkaar konden dineren.

Er was ook een krantenartikel over een kudde wilde berggeiten die een verlaten dorp in Wales hadden overgenomen. De dieren renden door de winkelstraten, luierden in parken en aten wat ze tegenkwamen. Deze berichten waren niet alleen grappig maar ook ontroerend, omdat ze blijk gaven van medemenselijkheid, vindingrijkheid, of een zich herstellende natuur.

Zoektocht

Na het lezen van een serie van zulke verhalen voelden de deelnemers aan mijn onderzoek zich minder bezorgd, angstig, verdrietig, eenzaam, verveeld, geïrriteerd, boos en vijandig dan daarvoor. Niet alleen hun negatieve emoties daalden, ook hun positieve emoties stegen. Ze voelden zich blijer en geïnspireerder dan daarvoor. Dit resultaat was vergelijkbaar bij alle nationaliteiten.

Ook coronagrappen (wel grappig, niet ontroerend) zijn effectief, zij het in mindere mate: ze verdrijven wel negatieve emoties, maar versterken geen positieve emoties. De grappen zijn daarvoor waarschijnlijk te cynisch. Ontroerende verhalen zónder humor werken heel opwekkend voor Amerikanen en Britten, maar minder voor Nederlanders. Het kan komen door onze stereotypische nuchtere volksaard die ingeeft dat elk verhaal – hoe ontroerend ook – een beetje relativerende humor moet bevatten.

Het ultieme troostbericht bevat een vleugje ontroering, en is toch heel grappig. Die verhalen komen weinig voor en het kost moeite om ze te vinden. Die zoektocht is de moeite waard, want ze maken ons aan het lachen en geven tegelijkertijd hoop en nieuwe energie in een moeilijke tijd.

Madelijn Strick is universitair hoofddocent ­sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht. Ze is auteur van Humor is een van de vier pijlers onder het universum (de andere drie ben ik vergeten), dat eind augustus verschijnt. Het complete boekhoofdstuk over humor in coronatijd is vrij beschikbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden