ColumnBert Wagendorp

Het hypocriete moralisme van adverteerders is geen juiste methode om racisme te bestrijden

Steeds meer (Amerikaanse) bedrijven sluiten zich aan bij een advertentieboycot van Facebook. Dat is een gevolg van de actie #StopHateforProfit, een initiatief van een aantal burgerrechtenbewegingen in de VS. Die vinden dat de geldmachine van Zuckerberg (18,5 miljard dollar winst in 2019, beurswaarde ruim 600 miljard) onvoldoende optreedt tegen racisme en haatzaaien.

Omdat we in Nederland alles naäpen wat er in de VS gebeurt, en #StopHateforProfit heeft aangekondigd zich ook op Europa te gaan richten, is de actie momenteel al halverwege de oversteek naar deze kusten. Veel van de bedrijven die inmiddels van Facebook zijn verdwenen zijn ook hier actief: Unilever (de grootste adverteerder van Nederland), Levi Strauss, Ford, North Star, Honda, Starbucks, Adidas en whiskyproducent Diageo, onder meer.

Het zou verheugend zijn als grote multinationals opeens tot het morele inzicht zijn gekomen dat ze met hun advertenties niet langer naast allerlei ranzigheid willen staan. Maar helaas is dat al te optimistisch. Zuerst kommt das Fressen und dann die Moral, vreten kan naar wens worden vervangen door omzet, winst, beurswaarde of marktaandeel.

De meer dan 120 bedrijven die zich inmiddels achter een boycot hebben geschaard zijn bang zelf slachtoffer te worden van een andere boycot, die van de consumenten. Het is een financiële keuze, ingegeven door hun directeuren marketing. Die hebben besloten dat, gezien de mondiale ophef over racisme en haatzaaien, de moraal voortaan moet worden opgenomen in de marketingmix.

Afgelopen zondag zat de veelgeplaagde Wilfred Genee bij Op1. Hij vertelde dat het programma Veronica Inside inmiddels een miljoen euro aan sponsor- en advertentie-inkomsten was kwijtgeraakt na een als racistisch geïnterpreteerde opmerking van Johan Derksen. Genee vond die opmerking daarom ‘niet handig’. ‘Handig’ behoort niet tot het morele spectrum; Genee zag zijn riante salaris in gevaar komen, en vond dát bepaald onhandig. De afgehaakte sponsors van VI (TOTO, Bavaria) zullen zich binnenkort aanmelden bij #StopHateforProfit afdeling Nederland en ook dat heeft met moraal niets van doen.

Wie oproept tot een advertentieboycot, misbruikt de morele verontwaardiging rond een bepaald thema. Het is een vorm van chantage die goed blijkt te werken. Je kunt er een bedrijf mee slopen, zeker wanneer aandeelhouders zich bij de strafexpeditie aansluiten en hun aandelen van de hand doen – en dat doen ze, als de koers te veel keldert.

Maar de methode opent de weg naar willekeur. Hij werkt voor wie de verontwaardigde massa achter zich weet te verenigen. De moralist is niet per se goed of moreel superieur; het oordeel hangt af van de vraag of jouw moraal overeenkomt met die van de moralist van dienst. Moralisme kan ook weerzinwekkend zijn en zelfs een vorm van terreur. De moralist pur sang Donald Trump kan morgen de hashtag #StopHateforReelection in het leven roepen en bedrijven aansporen hun advertenties in de ‘fake media’ stop te zetten. De moraal is multi-inzetbaar.

Racisme en haatzaaien moeten worden bestreden, maar bij voorkeur rechtstreeks en met open vizier. Niet door een beroep te doen op het hypocriete moralisme van sponsors en adverteerders.

Twitter, Facebook, Instagram: van mij mogen ze kapot. Maar liever doordat iedereen er gewoon mee kapt, zodat ook de adverteerders er het nut niet meer van inzien, en niet via een oneigenlijk omweggetje.

In een eerdere versie van deze column stond dat Facebook 70 miljard dollar winst maakte in 2019. Dit is de omzet, Facebook maakte 18,5 miljard dollar winst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden