ColumnJan Postma

Het Hollandse zelfbeeld is gekmakend

null Beeld

Wie een boek schrijft en zich niet al te veel illusies maakt over de roem en rijkdom die daarmee in het verschiet liggen, weet dat er uiteindelijk geen groter voorrecht is dat je kunt genieten dan de onverdeelde aandacht van een ander.

Heel even was ik net wat tevreden over die gedachte, maar toen zag ik vanuit mijn ooghoek de nog ongelezen biografie van Simone Weil op tafel liggen. Zij noemde aandacht ooit ‘de puurste en meest zeldzame vorm van generositeit’ – ongeveer hetzelfde idee, alleen veel beter verwoord.

Ik heb net een boek geschreven en de korte berichtjes van bekenden of langere recensies van vreemden sorteren hetzelfde effect: je vangt een glimp op van jezelf door andermans ogen – en als je niet schrikt van wat je ziet, mag je dankbaar zijn.

In een spiegel kijken kunnen we, tot op zekere hoogte, allemaal wel. Wat we daar zien is ons vertrouwde gezicht, iemand van wie we al ons hele leven doen alsof we hem kennen. Misschien worden we zo nu en dan nog bevangen door het gekke idee dat dat is wie andere mensen zien. Maar dat is natuurlijk onzin: andere mensen zien immers het vaag onwerkelijke gezicht dat ons soms op een onbewaakt moment aanstaart vanaf een foto. Het gezicht dat ons doet denken: is dat wat zij zien? Is dat wie ik ben?

Ik las hoe Hart van Nederland voorzichtig een teen in het koude, troebele water van de maatschappij had gestoken: ‘Ruime meerderheid Nederlanders vindt ons land een ‘kutland’ geworden.’ Het was voetbalanalist Johan Derksen die dat harde oordeel als eerst had geveld en het opiniepanel van het tv-programma was het schijnbaar hartgrondig met hem eens geweest.

Het redelijke deel der natie dat zo stom is om zich op zaterdagochtend op sociale media te begeven vond dat de Maarten van Rossem voor mannen met een bord op schoot zich enorm aanstelde. Maar toen de Italiaanse schrijver Roberto Saviano (die zijn leven sinds de verschijning van zijn boek Gomorra in 2006 niet zeker is) even later een opinieartikel publiceerde waarin hij in iets nettere bewoordingen tot eenzelfde conclusie kwam, gingen ook zij voor de bijl. Iedereen leek het erover eens: niet alleen leven we in een belasting- en witwasparadijs voor hele en halve criminelen, we zijn daarbovenop door onze onuitstaanbare arrogantie ook nog eens blind voor die smerige werkelijkheid. Het is gekmakend, dat Hollandse zelfbeeld! Viva Saviano!

We vingen een glimp van onszelf op door de ogen van een ander. En als we niet schrokken, dan was dat omdat we diep vanbinnen meteen wisten dat dat niet alleen was wat zij zagen, maar vooral ook wie wij waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden