COMMENTAARSander van Walsum

Het harde oordeel over Dutchbat in Srebrenica is slechts deels terecht

Srebrenica was een tragedie van goede bedoelingen en verkeerde beslissingen.

Nederlandse militairen in gesprek met Bosnische moslimstrijders in Vares, maart 1994.Beeld ANP

Voor ruim achtduizend Bosnische moslims luidde de val van de VN-enclave Srebrenica, vandaag 25 jaar geleden, de dood in. Voor hun nabestaanden een lange periode van rouw en verdriet. En voor de Nederlandse militairen die in Srebrenica waren gelegerd, was deze gebeurtenis niet minder dan een tragedie. Eerst moesten zij, overrompeld door een Servische overmacht, toezien hoe mensen die aan hun goede zorgen waren toevertrouwd werden afgevoerd. Vervolgens werden zij aangemerkt als medeplichtigen van de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Niet in de talrijke rapporten over het echec die sindsdien zijn verschenen, maar wel in de publieke opinie in binnen- en buitenland.

De beeldvorming van Dutchbat, het Nederlandse VN-bataljon, was dan ook uiterst ongelukkig: overste Thom Karremans die zich gedwongen zag een toost van de Servische legerleider Ratko Mladic te beantwoorden. Nederlandse blauwhelmen die tot toeschouwers van een zich ontwikkelend drama werden gereduceerd. Soldaten die in Zagreb in polonaise hun debriefing vierden. Karremans die tijdens een persconferentie – nog onkundig van de massamoord die zich in en rond Srebrenica had voltrokken – geen onderscheid wilde maken tussen good guys en bad guys op het krijgstoneel. Erg verheffend zag het er allemaal niet uit.

Toch is het harde oordeel dat over Dutchbat is geveld slechts tot op zekere hoogte terecht – zelfs als kan worden vastgesteld dat het onder de gegeven omstandigheden meer had kunnen doen voor de ingesloten moslims. De val van Srebrenica was tenslotte het laatste bedrijf van een tragedie die in de zomer van 1995 al jaren gaande was. En in die tragedie van goede bedoelingen en verkeerde beslissingen waren de Nederlandse militairen – de verguisde overste Karremans incluis – slechts figuranten.

De VN-vredesmacht manifesteerde zich als Venus in een gebied waar Mars de dienst uitmaakte. Zijn mandaat was begrensd door clausules waarmee de bezwaren van met name de Serviërs tegen pottenkijkers moesten worden weggenomen. Hij was lichtbewapend om vooral niet de indruk te wekken dat hij met agressieve bedoelingen naar Bosnië was gekomen. De vredesmacht stond dus letterlijk machteloos tegenover Serviërs die niet in een vergelijk met Bosnische moslims waren geïnteresseerd. Sterker: zijn manschappen konden elk moment door de Serviërs worden gegijzeld om als levend schild tegen luchtaanvallen te worden ingezet.

En toen het BSA, de strijdmacht van de Bosnische Serviërs, zich opmaakte voor de overrompeling van Srebrenica, was de Navo tot het inzicht gekomen dat de VN-enclaves een effectieve, militaire druk op de Serviërs in de weg stonden. Mogelijk is dat de reden waarom de luchtsteun uitbleef waar Karremans bij de nadering van de Serviërs bij herhaling om had verzocht. Dutchbat was dus niet alleen op zichzelf teruggeworpen (nog afgezien van het feit dat het ook niet werd gesteund door moslimstrijders), in de beeldvorming diende het ook nog eens als symbool van het falen van de VN. Tegen die achtergrond is het begrijpelijk dat de Nederlandse regering wel de verantwoordelijkheid, maar niet de schuld voor het falen van de vredesmissie heeft willen aanvaarden.

Met zijn deelname aan de VN-vredesmissie in Bosnië heeft Nederland de internationale rechtsorde willen dienen. Het heeft geleerd dat machtsvertoon en een ruim mandaat daarvoor onontbeerlijk zijn. Maar het heeft ook geleerd dat transparantie meer bijdraagt aan de heling van trauma’s dan geheimhouding. Sinds de val van Srebrenica zijn meerdere – soms vuistdikke – rapporten verschenen die een goede indruk geven van de fatale dynamiek die tot de massamoord heeft geleid. Troostrijk zijn die rapporten allerminst. Maar ze laten wel zien dat achter de pijnlijke beelden uit de zomer van 1995 een complexere werkelijkheid schuilging dan destijds werd vermoed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden