ColumnArie Elshout

Het goddelijke vaatje met deugden en ondeugden wordt gelijkelijk uitgestrooid over volken en etnische groepen

null Beeld

Zijn naam was Giuseppe Faver, maar iedereen noemde hem Pino. Ook mijn vrouw en ik sinds we hem zestien jaar geleden leerden kennen als eigenaar van een landgoed in de heuvels rond Lucca. Hij sprak geen woord buiten de grens, wij geen woord Italiaans. Maar hij had geen taal nodig om voor ons een begrip te worden. Het waren de kracht van zijn persoonlijkheid, zijn ogen die hij liet spreken, zijn met smaak uitgekozen kleren in gedurfde kleuren, zijn grijze haren, lang en sluik maar perfect van snit. Als een goedmoedige geest zweefde hij rond over het terrein, lang zag je hem niet tot hij ineens voor je vakantieverblijf opdook met eten, wijn of om te helpen precies wanneer dat nodig was.

Het landgoed werd onze Toverberg. Pino’s schepping. In de winter een herinnering vol weemoed, in het voorjaar een verwachting vervuld van ongeduld. We telden de maanden, weken, dagen en zelfs uren af naar het moment dat we weer de toegangspoort zouden passeren. De jaren dat we niet konden, was er altijd de vraag of Pino er de volgende keer nog zou zijn. Hij raakte gaandeweg ver in de tachtig. Steeds was het bericht van zoon Andrea dat zijn vader nog altijd niet te stuiten was, ook niet door corona.

Begin juli keerden we na een onderbreking van drie jaar terug. Pino was kort daarvoor ziek geworden. Ziekbed werd sterfbed. Bij de uitvaart in het 1100 jaar oude Romaanse kerkje van Arliano vertelde Andrea dat zijn altijd zo luidruchtig aanwezige vader een ‘nog luidere, bijna surrealistische stilte’ achterliet. Mooi gezegd: hij is er niet meer en is er daarom des te meer.

Juist die dagen kwam op Twitter een staafdiagram voorbij dat Nederlanders en Zweden beduidend langer moeten werken voor ze met pensioen kunnen dan Italianen en Grieken. Het leidde tot de bekende klachten over Noord-Europeanen die in de Europese Unie het geld moeten verdienen voor de Zuid-Europeanen. Maar het is oppassen met statistieken en stereotypen. Pino werd negentig en was tot drie weken voor zijn dood zijn hyperactieve zelf gebleven die het maximale eiste van zichzelf en zijn kinderen. Nooit niet gewerkt.

Vakantie is eigenlijk een subtiel lesje Europa in de praktijk. We zien dat mede-Europeanen anders zijn en doen. Een populair onderscheid is dat tussen noord en zuid. In het noorden, heet het dan, zijn we spaarzaam, houden we van platte organisaties en delegeren, hebben we respect voor regels, overleggen overheid en sociale partners voortdurend. In het zuiden maken ze schulden, zijn ze van de hiërarchie en schimmige persoonlijke connecties, gaan ze soepel om met de wet en zoeken ze eerder de confrontatie met stakingen en straatprotesten.

Voor sommige verschillen valt iets te zeggen maar voor de rest zijn in het gemaakte onderscheid de deugden en ondeugden zo ongelijk verdeeld dat het duidelijk is dat we in het moeras van de karikaturale overdrijving zijn beland. Het aloude sentiment waarbij Germaans-protestantse rechtschapenheid wordt afgezet tegen Latijns-katholieke lenigheid blijkt hardnekkig.

Gerrit Zalm weet alles over culturele verschillen in de EU. Als minister van Financiën steggelde hij met Fransen en Italianen over meer begrotingsdiscipline. Maar bij een boekpresentatie over dit onderwerp zei hij een paar jaar geleden dat je altijd moet zoeken naar die ene zwarte zwaan die een tegenbeeld oproept. Zijn zwarte zwaan: de sjoemelsoftware waarmee Duitse, herhaal Duitse autofabrikanten strenge milieu-eisen ontdoken. ‘Vertrouwen komt te voet en gaat per Volkswagen’, grijnsde hij.

Culturele verschillen zullen er blijven. Maar het goddelijke vaatje met deugden en ondeugden wordt gelijkelijk uitgestrooid over volken en etnische groepen. Niemand is zonder zonden. ‘Niemand is zo hoogstaand als zijn moraal’, las ik eens. Veel heiligheid is schijnheiligheid. Wij Nederlanders weten inmiddels dat het op straat vermoorden van misdaadbestrijders geen exclusief Italiaanse specialiteit is en Mallorca kampt met testosteronbommen uit Nederland.

Pino zal voor ons de verpersoonlijking blijven van het goede van Italië. Toen we op zijn nagedachtenis een glas dronken, daagde mijn Steffie mijn zuinige standpunt over Europese geldsteun aan Italië effectief uit. Ik betaal graag, zei ze, voor al het theater, de schoonheid en de kwaliteit die dit land te bieden heeft.

Arie Elshout is journalist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden