Opinie

'Het gevaar van illegaal boeken downloaden is groter dan Kluun denkt'

Kluun wekt ten onrechte de suggestie dat je met behulp van strategische marketing en het slim inspelen op veranderend leesgedrag het boekenvak kunt redden, schrijft Gerhard Hormann.

Jongeren zoeken boeken uit op de Dag van de Literatuur in Rotterdam. Duizenden jongeren van 15 tot 18 jaar maakten donderdag in de Doelen kennis met schrijvers op de Dag van de Literatuur.Beeld anp

Het is een populair standpunt dat de muziekindustrie zelf schuldig is aan het feit dat mensen massaal illegaal - als in: zonder te betalen - zijn gaan downloaden. Niet alleen reageerde deze sector veel te traag op nieuwe technologische ontwikkelingen, ook weet iedereen dat cd's veel te duur zijn. Dat idee zit zelfs zo diep in ons brein verankerd dat we er compleet overheen lezen wanneer Kluun meldt dat cd's 40 euro kosten.

Dat is natuurlijk klinkklare onzin. Helemaal in het begin, toen de compact disc net was uitgevonden, moest je voor dat digitale schijfje inderdaad het indrukwekkende bedrag van 44 gúlden afrekenen. Maar dat was in 1988, toen een cd-speler zelf ook nog 800 gulden kostte. In die tijd was het ook niet vreemd om 2000 gulden te betalen voor dezelfde inktjetprinter die nu voor een paar tientjes over de toonbank gaat.

Robin Hood
Ik heb het even nagekeken, maar wie zijn geliefde aanstaande vrijdag wil verrassen met de nieuwste cd van Bruce Springsteen, betaalt daarvoor slechts tien euro. Wil je per se de luxe editie, met een gratis dvd van een live-concert, dan hoef je nog altijd niet meer dan 15,90 euro af te rekenen. Dat is goedkoper dan de meeste boektitels uit de Top 10 die op een stapel liggen bij de lokale boekhandel (in het plaatselijke winkelcentrum te vinden naast het dichtgetimmerde filiaal van de Free Record Shop).

In een grijs verleden betaalde je 20 gulden voor een langspeelplaat, nu kost een nieuwe cd ondanks een kwart eeuw inflatie precies hetzelfde. Muziek is door de jaren heen dus alleen maar goedkoper geworden, maar het tegenovergestelde argument doet het nog altijd goed op verjaardagen. Stelen is niet erg als je het doet van dieven. Wie een cd ript, is dus eigenlijk een soort Robin Hood die het opneemt tegen de monopolisten van de muziekindustrie.

Met ongeveer dezelfde argumenten wordt nu ook het laatste bastion belegerd. Schrijvers, boekhandels, vertalers en uitgevers moeten niet zeuren, want internet is nu eenmaal niet tegen te houden en e-books zijn nog altijd veel te duur. Na muziekbestanden, films en televisieseries zijn nu de boeken aan de beurt. Er circuleert altijd wel ergens een pdf van een roman en anders maak je er zelf één met behulp van een sheetfeeder. Even scannen en de hele wereld kan gratis meelezen. Maakt niet uit dat de betreffende schrijver er een jaar, of misschien zelfs jaren, op heeft zitten ploeteren want zo is de tijd nu eenmaal. Alles van waarde is niet alleen weerloos, maar ook steeds vaker waardeloos.

Schrijver Kluun signeert zaterdag in de Bijenkorf in Amsterdam voor een fan een van zijn boeken tijdens het Feest der Letteren.Beeld anp

1500 stuks
Kluun schrijft vlot, heeft een goede neus voor marketing en verkoopt bovengemiddeld goed. Dat is hem allemaal gegund, maar dat betekent tegelijk dat hij veel minder te lijden heeft onder de economische crisis, de teloorgang van de boekwinkel en het gevaar van illegaal downloaden dan die ene beginnende schrijver die al dolblij is als er 1500 stuks van zijn debuut over de toonbank gaan. De kans is zelfs aanzienlijk dat Kluun met één enkele column meer verdient dan een debutant met zijn complete boek.

Zelf mag ik, met twaalf titels op mijn naam, ook niet mopperen, maar ik krijg nog wel eens afrekeningen uit mijn beginjaren waaruit blijkt dat ik nog altijd mijn voorschot van 1000 gulden niet heb terugverdiend. Vergeet niet dat een schrijver doorgaans slechts 8,5 tot 10 procent van de bruto verkoopprijs in ontvangst mag nemen. Alleen al om mijn auto vol te kunnen tanken zou ik dezelfde dag minstens 80 exemplaren van mijn laatste boek moeten verkopen. Ongeveer hetzelfde geldt voor de jaarlijkse bibliotheekvergoeding: daarvan kan ik net uit eten en dan wordt het waarschijnlijk vier keer pizza zonder voorgerecht.

Daar komt nog eens bij dat het voor auteurs lastig is te zoeken naar een ander verdienmodel. Muzikanten kunnen hogere entreeprijzen vragen voor optredens en extra inkomsten genereren met de verkoop van T-shirts, maar wat moet je als schrijver? Het lezingencircuit zit propvol en er zijn nu al veel te veel columnisten (nog los van het feit dat dat meestal toch al de Bekende Namen zijn). Iemand als Kluun kan zijn naam nu ook alleen maar in klinkende munt omzetten omdat hij bekend is geworden in de tijd dat mensen geen andere keuzemogelijkheid hadden dan die tussen een hardcover en een paperback.

Alles moet gratis beschikbaar zijn
De bijdrage van Kluun kreeg op Twitter opvallend veel bijval, vooral van jongeren die gewend zijn dat alles 'gratis' is en digitaal beschikbaar. Omgekeerd denken die waarschijnlijk dat alle schrijvers net zoveel omzet draaien als Saskia Noort, Herman Koch en Heleen van Royen, terwijl dat juist de uitzonderingen op de regel zijn. Dan is het maar een klein stapje om op een illegale torrentsite te klikken als je een paar thrillers zoekt voor tijdens de vakantie, want al die schrijvers mogen immers toch niet klagen. Dat is namelijk het gevoel dat na lezing van zijn verhaal blijft hangen: dat uitgevers niet moeten zitten slapen en dat schrijvers niet zo moeten zeuren.

Kluun wekt ten onrechte de suggestie dat je met behulp van strategische marketing, het strooien met een paar eigentijdse woorden en het slim inspelen op veranderend leesgedrag het boekenvak kunt redden. Dat er over vijfentwintig jaar nog steeds boeken geschreven worden, komt echter niet door het hippe Spotify voor literatuur dat Kluun voor ogen heeft of door e-books voortaan tegen spotprijzen te verkopen, maar simpelweg door het feit dat schrijvers niet kunnen stoppen met schrijven en het in de meeste gevallen zo graag doen dat ze het desnoods wel voor niets doen.

Gerhard Hormann is politicoloog en journalist/schrijver.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden