Column Onderwijshervorming

Het geniepige kantje van de onderwijshervorming, betekent landelijk een verlies van honderden banen

Dit jaar vindt de opening van het academisch jaar niet op de universiteiten zelf plaats, met een geruststellende ceremonie, maar bij Het Gerecht in Leiden, waar ooit het volk zich kon vergapen aan executies. De protestgroep WO in Actie organiseert op 2 september de ‘Ware opening van het Academisch Jaar’. Ze heeft universiteiten gevraagd hun eigen opening af te gelasten. Ik hoop dat ze massaal komen, bestuurders, docenten en studenten.

Minister Ingrid van Engelshoven zou die dag toch al in Leiden zijn om het academisch jaar te openen, dus dat is makkelijk. Ik hoop dat ze langskomt. Dan kan ze luisteren naar ‘internationale topwetenschappers’ die het Nederlandse hoger onderwijs bekritiseren.

De executies heeft de minister al gepland. Figuurlijk dan. Op advies van de commissie-Van Rijn verandert ze van alles. Een groter deel van de rijkssubsidie wordt vast in plaats van variabel, waardoor er meer werknemers in vaste dienst kunnen komen. Goed nieuws, want nu hoppen velen van tijdelijk contract naar contract en moeten promovendi en freelancers een groot deel van het onderwijs geven. Voortaan gaat er jaarlijks 100 miljoen euro onderzoeksgeld direct naar de universiteiten en minder naar de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Ook mooi nieuws. Nu moeten onderzoekers vechten om schaars onderzoeksgeld; veel tijd en creativiteit gaan zitten in aanvragen die worden afgewezen.

Maar er zit een geniepig kantje aan de geplande hervorming: die honderd miljoen komt vooral ten goede aan de bèta- en techniekvakken en wordt weggehaald bij alfa-, gamma- en medische wetenschappen. Want al verkoopt de minister de hervorming als een investering, het moet wel ‘budgetneutraal’ natuurlijk.

Honderden banen

Voor de faculteiten die moeten inleveren, betekent dat landelijk een verlies van honderden banen. De kwaliteit van het onderzoek zal afnemen, en die van het onderwijs ook, dus de waarde van de diploma’s. De bezuiniging zal in de hele samenleving pijnlijk voelbaar zijn. Vooral voor de geesteswetenschappen, waar de laatste jaren al met de botte bijl is gehakt – talenstudies zijn opgeheven, docenten moeten steeds meer lesgeven aan grotere groepen studenten en doen minder onderzoek – zal dit bijna de nekslag zijn.

Wat bezielt de minister om vakgebieden zo tegen elkaar uit te spelen? Ze zegt het niet, maar het sluit naadloos aan bij de populistische tendens om te honen over ‘pretstudies’ zonder enig maatschappelijk of economisch nut, die op kosten van de samenleving mensen uitspuwen op wie de arbeidsmarkt niet zit te wachten. Ook de VVD doet daar al jarenlang aan mee, hoewel hun leider Mark Rutte, historicus, ook zo’n pretletter is die een onzinstudie heeft gedaan.

Alfa’s hebben Nederland veel gebracht. Onze handel voer wel bij onze geweldige talenkennis. Nederlandse schilderkunst, architectuur en design zijn van topniveau en trekken nog altijd hordes toeristen. Iedereen, ook techneuten en alfa-bashers, heeft plezier van films, toneel, tentoonstellingen, kranten, boeken en popmuziek gemaakt door kneuzen van alfa-studierichtingen.

Alfa-onderzoekers bestuderen niet alleen obscure dichters – al mag dat ook – , ze dragen, met de gamma’s, ook bij aan de analyse van maatschappelijke verschijnselen, zoals de tweedeling in de samenleving, de botsing van religies en de invloed van sociale media. Alfa-studenten worden vaak leraar, journalist, voorlichter, vertaler, museumdirecteur enzovoort. Als de kwaliteit van al die beroepsmensen afneemt, zijn de gevolgen dramatisch.

Alfa’s, bèta’s en techneuten, we hebben ze alle drie even hard nodig. Juist de ‘nieuwe’ onderwerpen vragen om samenwerking. Big data, algoritmen op internet, privacy, kunstmatige intelligentie – er zitten technische, culturele, filosofische en maatschappelijke kanten aan. Ik hoop dat de wetenschappen zich niet door de minister uiteen laten drijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden