ColumnJasper van Kuijk

Het gaf me wat rust toen ik me realiseerde hoe deze onzekerheid nu eenmaal hoort bij complexe systemen

In de coronacrisis zijn alle voorspellingen boterzacht, is niets zo veranderlijk als ‘de feiten’ en spreken experts elkaar tegen. Een gekmakende onzekerheid. Merkwaardig genoeg gaf het me wat rust toen ik me realiseerde hoe deze onzekerheid nu eenmaal hoort bij complexe systemen, zoals gedefinieerd in het Cynefin-raamwerk. Dit raamwerk helpt bestuurders om beslissingen te nemen en maakt onderscheid tussen simpele, gecompliceerde, complexe en chaotische situaties.

Simpele systemen zijn stabiel, eenvoudig en er zijn duidelijke oorzaak-gevolgrelaties, die voor iedereen te doorgronden zijn. Zoals een schaar. In gecompliceerde systemen zijn er ook oorzaak-gevolgrelaties, maar om die te snappen heb je experts nodig. Denk bijvoorbeeld aan de motor van je auto.

Simpel en gecompliceerdBeeld Volkskrant Infographics

Complexe systemen zijn anders. Daarin is het aantal variabelen en het aantal onderlinge relaties zo groot en veranderlijk dat het gedrag zeer moeilijk voorspelbaar is. Zoals bij onder andere het weer. Dan is het, ook voor experts, lang niet altijd duidelijk waar het heen gaat of wat de juiste oplossing is.

Ook de coronacrisis is een complexe situatie, waarin alles verbonden is met alles, met de bijbehorende onverwachte ‘feedback loops’. Zoals in India, toen arbeiders massaal uit de steden vertrokken naar hun dorpen, juist omdat de regering een lockdown afkondigde. En die zo het tegengestelde bereikte van wat de bedoeling was. Bij een complex systeem hangt wat de juiste aanpak is ook samen met hoe je het probleem definieert. Wat is nu het belangrijkste om te bestrijden, dat mensen besmet worden of dat de zorg overvraagd raakt?

ComplexBeeld Volkskrant Infographics

En dan kan een systeem ook nog in chaos verkeren. Daarin veranderen de variabelen en relaties zo snel – dit wordt turbulentie genoemd – dat het onmogelijk is om uit te vinden hoe het systeem werkt. Denk aan hoe men aanvankelijk in Wuhan überhaupt geen idee had met wat voor ziekte ze van doen hadden. Maar ook later, toen er nog grote onzekerheden waren over wanneer je besmettelijk bent en hoe het zit met de besmettelijkheid van kinderen. In een chaotische situatie is de prioriteit: stabiliseren. Dus kozen beleidsmakers in Nederland en andere landen voor een lockdown, sociaal afstand houden en het sluiten van scholen. Het idee is dat je het gevaar beperkt en het systeem stabiliseert, zodat je het kunt doorgronden en maatregelen kunt nemen.

Beeld Volkskrant Infographics

Zelfs zonder chaos zijn complexe systemen voor experts bijzonder lastig te doorgronden, dus de kans dat je als niet-expert een variabele (of twintig) over het hoofd ziet is nogal aanwezig. En dat is het grote gevaar bij complexe problemen, dat je ze benadert als gecompliceerde of zelfs als simpele situaties. Aan de andere kant stelt de auteur van het Cynefin-raamwerk dat je complexe problemen juist oplost door tegenspraak en diversiteit te organiseren, en in groepsverband ideeën te genereren. Of dat ook met z’n 17 miljoenen te organiseren is, dat staat er niet bij.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden