Opinie

Het gaat slecht met links, omdat rechts linkser wordt

Op links rust de verantwoordelijkheid voor een nieuwe vooruitgangsagenda: contra de markt.

Selcuk Ozturk (L) en Tunahan Kuzu staan de pers te woord na afloop van het vragenuur in de Tweede Kamer. De Kamerleden die uit de PvdA-fractie werden gezet, blijven in de Tweede Kamer als Groep Kuzu/Ozturk. Beeld anp

Het gaat slecht met links dezer dagen. In de peilingen keldert de PvdA, maar GroenLinks en de SP profiteren niet. Doordeweekse verklaringen zijn dat de PvdA in een verkeerde coalitie stapte, dat GroenLinks met een imagoprobleem kampt, dat de SP met een leiderschapsprobleem worstelt (een kwestie die met 'Het verlies van Oss' zeker niet minder wordt).

Ook hoort men wel dat de PvdA de verzorgingsstaat verkwanselde, dat GroenLinks niet meer groen is en dat de SP alleen maar 'tegen' is. In al die dingen zit ongetwijfeld iets waars. Links maakt er een zootje van. Een alternatieve verklaring is dat rechts in Nederland steeds linkser wordt. De PVV is vermoedelijk het beste voorbeeld, maar D66 en de VVD kunnen er ook wat van.

De PVV manifesteert zich als hard-rechts, tot aan flirten met het voormalige apartheidsregime van Zuid-Afrika aan toe. En ooit was het ook niet meer dan een anti-vreemdelingenpartij. Maar tegenwoordig staat ze ook pal voor de verworvenheden van de verzorgingsstaat van Willem Drees. En de PVV steunt ook klassiek- progressieve onderwerpen als homohuwelijk en abortus.

Flirten met links

Het is dat-ie al een tijdje dood is, maar je zou toch de apartheidsarchitect Hendrik Verwoerd eens willen horen over de trouwplicht voor ambtenaren. Hoe dan ook zouden progressieven in Nederland enorm geholpen zijn met imam zus of zo die een fikse fatwa uitspreekt over 'Het klimaatdebat'. Zijn de moslims tegen het milieu? Nog dezelfde dag zou de PVV zeggen: alleen elektrische auto's het land in en Shell eruit.

De overwegingen van D66 en de VVD om delen van de linkse agenda over te nemen zijn net wat minder cynisch. Misschien ten overvloede, maar D66 gaat al jaren door het leven met een overwegend rechtse agenda en een overwegend rechtse achterban, het is eigen verantwoordelijkheid en marktwerking wat de klok slaat (zie Philip van Praag in S&D 7-2012).

D66'ers mogen soms rode broeken dragen, het zijn rechtse kiezers. Maar Pechtold wist voor de zomer slim een extraatje voor alle minima te regelen en inmiddels flirt de partij met een van de stokpaarden van traditioneel links, het basisinkomen.

'Starve the beast'

Over hoezeer de VVD verlinkst, valt bij de liberalen zelf veel gemopper te horen. Het is een mooi toneeltje. Door de coalitie met de PvdA zijn veel te veel concessies gedaan voor de onderkant van de samenleving, wat de 'echte' VVD'ers betreft. Men zet, onder meer bij monde van fractievoorzitter Halbe Zijlstra, eigenlijk het liefst het mes in de verzorgingsstaat. Maar ja, het mag niet van de PvdA, hè.

Intussen ziet de VVD heel erg goed dat flink rechts praten en een beetje links sturen geen windeieren legt. 'Starve the beast', roepen rechtse Amerikanen wanneer ze op de overheid willen bezuinigen, net zo lang snijden tot er niks over is. Maar Mark Rutte past wel link op, want hij weet dat het roepen ervan hem zijn huidige baan kost en dat uitvoering van zo'n plan hem z'n volgende baan kan kosten.

Het midden in Nederland is de plaats waar rechts linkse dingen zegt. Toch is het geen gerust idee de hele boedel dan maar aan die drie partijen over te laten. Links was in Nederland nooit groter dan rechts, we leven in een conservatief landje.

Vooruitgangsagenda

Zonder links was het naoorlogse Nederland één groot Staphorst van aardappels en gloeilampen verhandelende kat-in-het-donker-knijpende kruideniers geworden. Met als enige vernieuwing de arbeidsmigranten die ondernemend Nederland graag wilde en wier nazaten nu tot veler ergernis vaak ook best conservatief blijken, alleen dan weer verkéérd conservatief.

Dat er nu wel wat verantwoordelijkheid op linkse schouders rust om opnieuw een vooruitgangsagenda op te stellen, staat overigens buiten kijf. Bijvoorbeeld contra de markt als allesoverheersend paradigma, of het nu gaat om de arbeidsmarkt, de scholingsmarkt, de Europese markt, de zorgmarkt of de markt voor Oranje-Blanje-Bleuvlaggen, is nog flink wat vrijheid te bevechten. Ooit kan iemand dat weer duidelijk maken. Dus ergens in de loop van een volgende peiling is daar verbetering te voorspellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.