ColumnSheila Sitalsing

Het gaat in deze afrekenweken weer heel veel over de staat die zijn burgers in de steek laat

Het zijn de afrekenweken, dus zat maandag een voormalig directeur bij de Belastingdienst in een parlementair verhoor onder ede te verklaren dat hij ‘heel vaak buikpijn’ heeft gehad van het feit dat zijn organisatie zich schuldig maakte aan het ruïneren van burgers die niet zo vreselijk veel fout hadden gedaan. Het parlement onderzoekt de komende weken hoe het in godsnaam zover heeft kunnen komen dat ze bij de dienst Toeslagen op kinderopvangtoeslagontvangers zijn gaan jagen met verontrustende volharding en verbluffende desinteresse voor feitelijke bewijzen.

De frequente buikpijn bij de voormalige directeur leidde niet tot een andere werkwijze, of tot overtuigende alarmsignalen aan de politiek verantwoordelijken. Zelf zei hij ook niet ‘Ho, we stoppen hier nu mee, ik ben hier verdorie ook een beetje de baas, zo is de overheid nooit bedoeld’, want hij had gewoon de wet uit te voeren, zo meende de directeur-in-oorlogstijd.

Er zullen nog diverse ontluisterende verhoren volgen, want de Tweede Kamer wil heel precies weten wie wat wanneer wist. En het is een bekend fenomeen dat de kroongetuigen op het moment suprême vaak aan acuut geheugenverlies lijden.

Een commissie die deze affaire eerder al een keer onderzocht (er ligt inmiddels een aardige stapel rapporten en documenten), sprak van ‘institutionele vooringenomenheid’ bij de Dienst: allemaal denderden ze achter elkaar vermeende fraudeurs achterna, straften ze kleine fouten hard af omdat dat nu eenmaal zo ging, niemand stond meer open voor een andere zienswijze.

Zo tekeer ging de overheid niet eerder, al wees Herman Tjeenk Willink, voormalig topambtenaar, er onlangs fijntjes op dat ook bij eerdere onderzoeken naar disfunctioneren van de overheid het begrip ‘tunnelvisie’ opdook. ­Iedereen wappert één kant op, tegengeluiden worden niet gehoord, hup gáán.

Het gaat in deze afrekenweken weer heel veel over de staat die zijn burgers in de steek laat. Maandag schreef het Sociaal en Cultureel Planbureau nog maar eens uitgebreid op dat de grote verbouwing van de verzorgingsstaat – het overhevelen van de verantwoordelijkheid voor grote delen van de sociale zekerheid zoals Jeugdzorg en werk voor gehandicapten naar gemeenten – is mislukt. Gehandicapten komen veel te weinig aan ‘normaal’ werk na het sluiten van de sociale werkplaatsen, in de Jeugdzorg is het een zootje en ouderen die lekker zelfstandig zo lang mogelijk thuis zouden blijven wonen, bleken helemaal niet lekker zelfstandig te zijn maar vooral hulp tekort te komen. Dat krijg je van verkapte bezuinigingen die als ‘júíst goed voor de mensen’ worden verkocht.

De SCP-bevindingen zijn een kroniek van aangekondigd falen. Vorig jaar hadden we al de woedende analyse van twee inspectie-organen over de ‘abominabele’ toestand in de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. We hadden al de begrafenis van de participatiesamenleving, want de zelfredzame burger blijkt in veel gevallen helemaal niet zo zelfredzaam.

Dat zou je het gevolg van tien jaar Rutte kunnen noemen. Of: het gevolg van 25 jaar geloof in het op afstand zetten, privatiseren en ‘als een bedrijf’ aansturen van publieke diensten, waar je net zo goed het CDA en de PvdA de schuld van kan geven. Of: het gevolg van decennia bezuinigen op sociale zekerheid. Of: een ideologie van niet de hand maar de eigen broek ophouden dat in de loop van tientallen jaren heeft postgevat in bestuurlijk Nederland.

Terugdraaien: dat wordt de taaie uitdaging voor een nieuwe regering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden