Duitsland-panel

Het Duitsland-panel: ‘Stemmen van jongeren kunnen wel degelijk een belangrijke rol spelen bij de verkiezingen’

In de aanloop naar de verkiezingen laten jongeren in Duitsland nadrukkelijk en luidruchtig van zich horen. Brengt dit enige verandering bij onze oosterburen teweeg? Het Duitsland-panel van de Volkskrant over de Duitse jeugd.

Duitse jongeren van Fridays for Future houden een klimaatprotest in Bonn. Beeld Thomas Banneyer/dpa
Duitse jongeren van Fridays for Future houden een klimaatprotest in Bonn.Beeld Thomas Banneyer/dpa

Nu ‘Mutti’ Merkel na zestien jaar afscheid neemt als bondskanselier lijken veel Duitse jongeren te snakken naar verandering en nieuwe politieke initiatieven. In een vergrijzend Duitsland zijn het echter niet de jongeren die het voor het zeggen hebben, maar de generatie-50plus. Bijna 60 procent van de stemgerechtigden in Duitsland is 50 jaar of ouder. Leidt dit tot frustratie onder de Duitse jeugd?

Hanco Jürgens (historicus verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘Na zestien jaar Merkel zijn er hoge verwachtingen geschapen over een nieuw tijdperk van verandering dat zou aanbreken na haar vertrek. Eindelijk zou kunnen wat tot nu toe niet is gelukt. Eindelijk afscheid van het stapje- voor-stapjebeleid, van pappen en nathouden, doormodderen, en rekening houden met alle partijen voordat er een zwak compromis uit de kast rolt. Vooral jongeren hebben hun hoop gevestigd op een doorbraak in het klimaatbeleid. De serieuze angst voor een klimatologische catastrofe doet denken aan de anti-kernwapenbeweging uit de jaren tachtig. Jongeren laten ook heel nadrukkelijk en luidruchtig van zich horen, bijvoorbeeld tijdens de vele toespraken van kanselierskandidaten in het land.

‘Maar de grote media-aandacht voor vooral jonge vrouwelijke activisten in Duitsland geeft wel een vertekend beeld. Niet alle jongeren voelen dezelfde frustraties. Een nieuwe kanselier moet de kunst verstaan om naar ze te luisteren en hun kritiek een plaats te geven in nieuw beleid.’

Margriet Brandsma (oud-correspondent voor de NOS in Duitsland (2002-2011), schreef o.a. Het mirakel Merkel)

‘Bijna 3 miljoen Duitse jongeren kunnen aanstaande zondag voor het eerst stemmen. De generatie-Merkel, omdat ze nooit een andere kanselier hebben meegemaakt, of de generatie-Greta, omdat ze het klimaat het belangrijkste thema vinden, zal vaak voor de Groenen kiezen of voor partijen die de kiesdrempel niet zullen halen, de Tierschutzpartei en Volt bijvoorbeeld.

‘Stemmen ze niet op de CDU/CSU omdat ze Merkel-moe zijn, gefrustreerd over het weiter so? Onderzoek spreekt dat tegen. Haar bedachtzame en haast wetenschappelijk georiënteerde manier van politiek bedrijven spreekt jongeren juist wel aan. Volgens peilingen was de CDU in juni zelfs nog de grootste partij onder jongeren. Die voorsprong hebben de christendemocraten bij jongeren echter verspeeld omdat Armin Laschet en co te weinig aandacht hebben voor hun specifieke zorgen, het klimaat en de manier waarop corona juist jongere generaties getroffen heeft.

‘Het mag in het sterk vergrijzende Duitsland een kleine groep zijn, de stemmen van jongeren kunnen bij de kleine verschillen die voor zondag worden voorspeld wel degelijk een belangrijke rol spelen.’

Jacco Pekelder (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit Utrecht)

‘Het veronderstelde nieuw generatieconflict is inderdaad een thema in Duitsland. Het idee dat 50-plussers niets snappen van de toekomst, is ook in Duitsland al een tijdje modieus. Zo werd de CDU al meermaals aan de schandpaal genageld door de jonge YouTube-influencer Rezo. Onlangs nog noemde hij CDU-lijsttrekker Laschet digitaal incompetent.

‘Sommige oudere Duitsers voelen zich door die kritiek ook aangesproken. Zo schreef de journalist Günther Wessel (62) een week geleden in een opiniestuk voor radiozender Deutschlandfunk dat hij zijn stemkeuze zondag door zijn dochter Franziska (17) zal laten bepalen. Een mooi gebaar, waarmee hij meteen ook reclame maakte voor het boek You for future dat hij vorig jaar met diezelfde dochter schreef.

‘Uit dit voorbeeld blijkt maar weer dat – net als elk politiek moralisme ­– ook de obligate en generalistische kritiek op ‘de’ ouderen nogal dubbelhartig en misplaatst kan zijn. Niet alleen lijkt het in dit geval vooral bedoeld als een veer op de hoed van de moraalridder zelf, maar ook is het achterliggende idee verkeerd. Veel ouderen zijn heel goed in staat ook de belangen van jongere Duitsers en van hun toekomst mee te wegen in het stemhokje.’

Georgi Verbeeck (hoogleraar Duitse geschiedenis, verbonden aan de Universiteit Maastricht en de KU Leuven)

‘Als het aan Duitse jongeren zou liggen, zou de samenstelling van de Bondsdag, het Duitse parlement, er totaal anders uitzien. Jonge mensen in Duitsland stemmen in groten getale voor de Groenen. Dat blijkt uit de zogenoemde U18 Wahlen – onofficiële verkiezingen onder jongeren onder de 18 jaar. De partij van Annalena Baerbock zou iets meer dan 20 procent halen. Op enige afstand volgen dan SPD en CDU. Opvallend is dat de politieke flanken de jongeren weinig kunnen overtuigen. Die Linke komt op 7,5 procent en de rechts-nationalistische Alternative für Deutsch-land flirt met de kiesdrempel van 5 procent.

‘Dat zijn op zichzelf geen verrassende cijfers, maar het illustreert dat de gevestigde partijen jongeren maar matig kunnen boeien. Met relatief saaie Spitzenkandidaten die ook nog eens een uitgesproken gematigde boodschap uitdragen, kan het niet verwonderen dat weinig jongeren zich aangesproken voelen door de politiek waarin een oudere generatie het voor het zeggen heeft.

‘Dat aan deze informele verkiezingen voor de Bondsdag erg veel jongeren deelnemen, is voor sommige politici aanleiding te pleiten voor een verlaging van de stemgerechtigde leeftijd. Duitsland is het land van de politische Bildung, politieke en maatschappelijke vorming, en daar hoort ook veel aandacht voor de politieke interesses onder jongeren bij.’

Willem Melching (historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam)

‘Ik betwijfel ten zeerste of de Duitse jeugd gefrustreerd is. Dat blijkt eigenlijk nergens uit. Afgezien van wat rijkeluiskinderen die ‘Greta-Thunbergje’ spelen, is er heel weinig protest te bespeuren. De meeste Duitse jongeren zijn dik tevreden en daar hebben ze ook alle reden toe. Zo is het werkloosheidspercentage onder jongeren tot 25 jaar slechts 5,6 procent. Ter vergelijking: Griekse jongeren kampen met een werkloosheid van bijna 40 procent, Spanje 35 procent, Italië bijna 30 procent en in Nederland 7,3 procent.

‘Duitse jongeren wonen in een van de rijkste landen ter wereld, krijgen vrijwel gratis onderwijs en verkeren in blakende gezondheid. Natuurlijk zijn de Nederlandse jongeren in hun gave landje het allergelukkigste met 95 procent. Maar de Duitse kids zijn met 88 procent niet veel slechter af. Bovendien gaan binnenkort alle babyboomers dood, onvermijdelijk. En dan kunnen de jongeren voor een appel en een ei een mooie woning betrekken.’

Marja Verburg (redacteur van Duitslandweb, verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam)

‘Meer nog dan tussen jong en oud is in Duitsland een kloof in stemgedrag te zien tussen oost en west. Als je op een kaart kijkt waar de verschillende partijen het meest worden gekozen, zie je steevast de Muur weer terug: de rechts-nationalistische AfD en Die Linke doen het goed in het oosten van Duitsland, de CDU/CSU, SPD, Groenen en de FDP vooral in het westen. Het is de weerslag van een politieke en mentale kloof die ook dertig jaar na de eenwording niet is gedicht.

‘Niet alleen oudere, ook veel jongere kiezers in Oost-Duitsland voelen zich tweederangs burgers en niet vertegenwoordigd door de traditioneel West-Duitse partijen. En daar springt de AfD handig op in. Zo kwam in Thüringen de AfD bij de stemming onder 18-minners als grootste partij uit de bus. De Groenen doen het juist slecht in Oost-Duitsland, ook bij Oost-Duitse jongeren en vooral die op het platteland. Die zijn doorgaans een stuk conservatiever.’ ’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden