Columnmax pam

Het debat over identiteit is eindeloos, want het is een wollig en ondefinieerbaar begrip

Max Pam columnist artikel Beeld -
Max Pam columnist artikelBeeld -

‘Veel critici van ‘de cancelcultuur’ doen gemakzuchtig en luidkeels hun beklag’, luidde de kop boven de column van Esma Linnemann (Volkskrant, 27/08). En dan begint de eerste zin zo: ‘Goed nieuws voor iedereen die meent dat het vrije woord aan banden wordt gelegd door politieke correctheid: de Britse zender Channel 4 komt met de documentairereeks Cancel Me, gepresenteerd door de 81-jarige komiek en held van de anti-woke-gemeenschap John Cleese’.

In eerste instantie bleef ik haken aan de omschrijving van John Cleese als ‘de 81-jarige komiek’. Zou Esma Linnemann bij andere personen ook de leeftijd vermelden, vroeg ik me af. Nee, dat deed ze niet. In haar stukje noemt zij behalve John Cleese ook Ilse Warringa, Marcia Luyten, Arie Elshout en Ian Katz, maar hun leeftijden blijven achterwege. In eerdere columns van Linnemann worden leeftijden evenmin vermeld. Kortom, als je de rest van haar stukje leest, begrijp je de suggestie: John Cleese is een ouwe zak die ons niets meer te vertellen heeft. Zonder het zelf in de gaten te hebben, heeft ze daarmee de 81-jarige komiek gecanceld. Al in haar eerste zin doet zij precies wat zij anderen gaat verwijten.

Uit eigen ervaring met de sociale media weet ik hoe zoiets werkt: zodra ze het niet met je eens zijn, beginnen ze te zeiken over je leeftijd. Dat zijn de kwaadaardigsten. Merkwaardig is ook dat Linnemann zich weinig enthousiast betoont over Cancel Me, hoewel de serie nog nergens is vertoond en Linnemann er geen aflevering van heeft gezien.

Zelf verheug ik mij er erg op, want John Cleese beschouw ik als een van de grootste humoristen van de laatste honderd jaar. Hij is niet alleen een geweldig satiricus, maar ook een begenadigd acteur. Zelfs de twee boeken die hij samen schreef met zijn psychotherapeut zijn de moeite waard. Over Monthy Pyton en Fawlty Towers hoeven wij het niet eens te hebben, maar ook How to Irritate People, The Life of Brian en zelfs zijn theateroptreden The Last Time To See Me Before I Die zijn onverwoestbare monumenten van humor. Dat laatste – ik vermeld het voor Esma – deed de ouwe lul op zijn 77ste.

Naar mijn idee staat Cleese in de traditie van Horatius, Gustav Doré, Tucholsky, Joseph Roth, Evelyn Waugh en andere grote satirici. Mij lijkt het dat de woke-beweging beter goede notie van Cleese kan nemen, want als mij in de loop der jaren één ding is duidelijk geworden, dan is het wel dat het zonder humor niet gaat. Een emancipatiebeweging kan uit de edelste motieven zijn voortgekomen, wanneer zij humorloos wordt is zij tot ondergang gedoemd.

Linnemann tekent protest aan tegen de karakterisering van Cleese als ‘iemand die oprechte nieuwsgierigheid combineert met een gezonde desinteresse in wat iemand van hem vindt’. Die desinteresse beschouwt ze eerder als een handicap, want ‘wie je zelf bent en hoe anderen jou beschouwen is juist ontzettend belangrijk in deze discussie over identiteit en macht’. Nou, mevrouw Linnemann, dat vonden de Joden helemaal niet, toen zij hun broek moest laten zakken om hun lid te laten zien, opdat door anderen kon worden vastgesteld welke identiteit zij eigenlijk bezaten.

Het debat over identiteit is eindeloos, want het is een wollig en ondefinieerbaar begrip. Hoe giftig de discussie is geworden, blijkt uit The Parasitic Mind, een boek van de Canadese hoogleraar Gad Saad dat inmiddels op de bestsellerslijsten staat. Daarin beschrijft hij hoe op universiteiten – maar niet alleen daar – een aantal radicale ideeën het rationele denken en de common sense aan het vernietigen zijn. Hij geeft verschillende voorbeelden van uitsluiting van andersdenkenden en komt onder meer op voor J.K. Rowling, de auteur van de Harry Potterboeken, “die heeft durven betogen dat alleen vrouwen menstrueren. Zij was een icoon van het progressivisme. Nu vinden ze haar erger dan een nazi”.

Voor wie mijn verwijzing naar de broek zakkende Joden te ver vond gaan.

Onlangs werd Saad geïnterviewd door Het Financieele Dagblad. Daarin zegt hij te strijden tegen de identiteitspolitiek, de cancelcultuur, de kritische rassentheorie en het postmodernisme dat beweert dat er geen objectieve waarheden zijn. Systematische ongelijkheid dient te worden aangepakt, maar als dat is gerealiseerd, moet ook aan de slachtofferrol een einde komen. Zo wijst hij erop dat vrouwen in de Verenigde Staten in het onderwijs op alle niveaus beter vertegenwoordigd zijn dan mannen, maar dat niettemin talloze programma’s worden uitgerold om vrouwen te helpen. Uiteraard wordt Saad in de hoek geduwd van rechtse denkers als Jordan Peterson, maar hijzelf vindt dat onzin: ‘Ik ben zo sociaal-liberaal als maar zijn kan’.

MeToo. Ik bedoel maar: als ik mijn laatste dagen moet slijten op een onbewoond eiland neem ik alles mee van John Cleese en niets van Esma Linnemann.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden