opinieMijn debat in 2020

‘Het debat in 2020 moet over kapitalisme gaan: het beïnvloedt bijna alles, maar we praten er zelden over’

Beeld Bas van der Schot

Tien columnisten luiden het nieuwe jaar in met een voorspelling over het debat in 2020. 

Sander Schimmelpenninck

 ‘Negeer nieuwe verzuiling’

Het zou fijn zijn als in 2020 het debat weer per onderwerp gevoerd kan worden, in plaats van de stammenstrijd waarin nu elke debat lijkt te verzanden. 2019 was het jaar waarin politieke onderwerpen in de koppelverkoop werden aangeboden. Een kritisch geluid over immigratie kan alleen nog in combinatie met een hardnekkige ontkenning van het klimaatprobleem en verkettering van de EU, anders ben je ‘links’. En progressieve ideeën over herverdeling en kapitaalbelastingen zijn niets waard zolang je weigert iedereen die geen blanke man is als slachtoffer te zien, want dan ben je alsnog ‘rechts’. 

Het debat wordt een soort Ajax-Feyenoord; het doet niet meer ter zake wie er beter speelt, het gaat erom voor wie je bent. Er zijn meer Feyenoordfans die Frenkie de Jong een leuke voetballer vinden, dan FvD-stemmers die weleens een idee van D66 goed vinden. Mensen kiezen een kant zoals ze dat in de tijd van de verzuiling deden. Opiniemakers moeten die nieuwe verzuiling consequent negeren en zo dicht mogelijk bij hun punt blijven, zonder mee te gaan in de koppelverkoop die door anderen wordt opgedrongen. Het is hun taak de voorspelbaarheid van de veel te luidruchtige flanken te ontmaskeren en het debat klein te houden; hopelijk lukt dat in 2020 beter.

Marjan Slob

‘Voorbij de menselijke maat’

Huiver even mee: de ­totale hoeveelheid insecten is in onze contreien de afgelopen 25 jaar met 75 procent verminderd. Dus als je alle torren, vlinders en vliegen van Nederland bij elkaar zou vegen, dan heb je nog maar een kwart van het gewicht van weleer. Dat betekent ongetwijfeld van alles voor ons – al weet niemand precies wat.

Blind richten we dingen aan die ons lichaam te buiten gaan. Mijn debat in 2020 betreft onze omgang met processen die zich voltrekken op schalen waarop wij niet van nature zijn afgestemd. Van het hele kleine (stikstofophoping, resistente bacteriën) tot het hele grote (smeltende ijsbergen, veranderende zeestromen). Alleen via cijfers en apparaten krijgen we contact met wat zich daar afspeelt. Ondertussen vertalen die processen zich op onze eigen golflengte in botsende belangen en onderling gekrakeel: boze boeren, de strakke blik van Greta Thunberg, heftige emoties rond migranten­stromen.

‘Hemel en aarde zijn niet welwillend; voor hen zijn alle mensen strooien honden’, zei Lao-tse. Willen we onszelf ter wille zijn, dan staat ons iets heel koels en abstracts en ongezelligs te doen. Dan zullen we de menselijke maat met ons verstand te buiten moeten gaan. 

Erdal Balci

‘Als een panda aan een boom’

Als de eerste twintig ­jaren van een nieuwe eeuw zijn verstreken is het tijd om de nieuwe eeuw van een titel te voorzien. 2020 is het jaar van de benaming en van de diepe buiging voor de waarheid. Die waarheid zal zich in 2020 aan ons vastklampen als een panda aan een boom. We zullen in 2020 moeten beseffen dat de eeuw waarin we leven de Chinese eeuw is en dat de Chinese schaduw die over ons valt een deken van verstikkend plastic is voor de vrije mensen die wij zijn.

Over iedere stap die ze gingen zetten, hebben de Chinezen al in de jaren negentig nagedacht. Honderdduizenden studenten lieten ze in het Westen studeren, in grote ijver ­kopieerden ze technologie… De afgestudeerde studenten werden bekwaam in ontwerpen en in vernieuwing.

China is in technologie niet meer afhankelijk van het Westen, maakt tientallen ontwikkelingslanden wel afhankelijk van haar geld en komt langzaam onze kant op. In het jaar 2020 moeten we misschien een plan proberen te bedenken tegen Chinezen die de hele wereld willen veroveren. Tenminste, als we niet willen dat onze kinderen straks kleine apparaatjes zijn in de immense Chinese machine die draait op het zweet en het bloed van de ­onderworpen mens. 

Daniela Hooghiemstra

‘De droom van Arie’

Ideaal nieuws in 2020 zou zijn dat Arie Slob een droom krijgt. Of het waan of werkelijkheid was, toeval of voorbestemd, zal niemand weten. Maar zeker is dat de droom consequenties heeft.

Arie Slob moet Nederland ­bevrijden van de zuilen.

Zo snel als zijn benen hem dragen kunnen, spoedt hij zich naar het Binnenhof. Met gebogen hoofd luisteren de collega’s van de christelijke partijen naar de speech waarin hij betoogt dat het nu of nooit is. Ja, de eigen scholen en de eigen televisiezenders moeten op de schop. Maar een wereld van mogelijkheden komt ervoor in de plaats.

Scholen waar jongens en meisjes door één deur naar binnen kunnen, waar niet een doctrine, maar kennis wordt overgedragen en waar kinderen niet leren ván, maar óver religie. Televisieprogramma’s die gemaakt worden door mensen die dáárin bekwaam zijn, in plaats van in het werven van eigen leden en het veiligstellen van eigen inkomsten.

Niet op religieuze en politieke identiteit gestoelde, met elkaar wedijverende verenigingen, maar universele kwaliteit wordt de nieuwe culturele norm.

In een land dat Rembrandt, Huygens, Erasmus, Spinoza, Huizinga, Johan Cruijff, André Hazes en Wessel te Gussinklo heeft voortgebracht, reikt die norm tot de hemel. 

Marcia Luyten

‘Eerst wacht ons de woede’

‘Mag dan helemaal niks meer?!’ De vraag is een strijdkreet. Niet meer naar Bali op vakantie, geen 130 rijden en straks ook niet meer op diesel of benzine. Geen alcohol drinken, vlees eten is taboe en nergens mag je meer roken. Feestelijke tradities – Zwarte Piet, vuurwerk of vreugdevuren, basta! Je mag een mooie vrouw geen complimentje meer maken, de kat moet weg, geen betegelde tuin en ook geen onkruid wegspuiten. Action en Primark: fout! En nagellak kan niet meer.

De overgang van een economie gebaseerd op exploitatie en groei naar een gericht op conservering en bescherming is ingezet, en tot we het tippingpoint bereiken roept dat steeds luider weerstand op.

Dat is het patroon van ­morele vooruitgang: praktijken die lang de gewoonste zaak van de wereld waren, worden onaanvaardbaar. Die nieuwe maatschappelijke consensus wordt voorafgegaan door protest en conflict. De ‘slechte gewoontes’ worden volgens filosoof Kwame Appiah pas afgeschaft wanneer we ons ervoor gaan schamen. Zo ging het met de slavernij, het duel en met het afbinden van Chinese meisjesvoeten. Zo gaat het met besnijdenis in Ethiopië en eerwraak in Pakistan. En zo zal het gaan met vlees, vliegen, vuurwerk. Maar eerst wacht ons de woede.

Heleen Mees

‘Aandacht van witte jassen’ 

Aan een voorspelling over het debat in Nederland waag ik me niet, maar in de VS zal het dit jaar uitsluitend over Donald Trump gaan net zoals dat de afgelopen vierenhalf jaar het geval was. De impeachmentprocedure zal niet tot afzetting van de president leiden maar worden gezien als symptoom van de almaar toenemende ­polarisatie. Het woord is in ­november aan de kiezers. Door het overvolle deelnemersveld is er in 2019 nauwelijks aandacht geweest voor de Democratische kandidaten. Na vijf verkiezingsdebatten is er nog steeds geen duidelijke koploper. Geen enkele boodschap resoneert. De verkiezingen op 3 november 2020 worden om die reden een referendum over de zittende president en zijn mentale gezondheid.

De impeachmentprocedure grieft het fragiele ego van Trump ten zeerste – het is alsof hij op de brandstapel wordt gehesen. Een boosaardige narcist als Trump hunkert naar aandacht en wil alle ogen op zich gericht weten. Totdat de enige ogen die zich nog op de president richten toebehoren aan mannen en vrouwen in witte jassen die met zorgelijke gezichten over hem heen gebogen staan. Trump is beland op de psychiatrische afdeling van het militaire hospitaal Walter Reed.

Harriet Duurvoort

‘De mens is in de kern integer’

Ik hoop dat 2020 het jaar is dat de mens weer gezien wordt. Dat we in deze ­hypergepolariseerde samenleving soms, op onbewaakte ogenblikken, elkaar weer zien staan: Als mens, onvolmaakt, vol barstjes en scherpe randjes. In alle kleuren, gezindten en opvattingen. Aan weerszijden van een steeds groter wordend ravijn maar in de kern integer en kwetsbaar. Dat ik voorbij mijn wantrouwen jegens ‘de ander’ kan kijken, en de ander voorbij de vooroordelen over mij.

Ik geef mijzelf de opdracht om actief op zoek te blijven naar dat menselijke perspectief. Want ook ik ben dat regelmatig kwijtgeraakt. Naast de confrontatie en het debat, ook eens een gesprek aangaan. Zodat wij onszelf niet verliezen.

Ik hoop dat 2020 het jaar is dat ook de overheid de burger weer als een in de grond betrouwbaar mens ziet, en niet als frauderend dossiernummer. Dat het nooit meer kan gebeuren dat de hoofdprijs in de staatsloterij van zwartgelakt overheidswantrouwen op uw niets te verwijten burger­servicenummer valt. Dat het onrecht van de toeslagenaffaire ­rigoureus wordt rechtgezet, de gedupeerden royaal gecompenseerd en de bewust verantwoordelijken desnoods vervolgd.

Oog voor de mens is mijn streven voor het debat in 2020.

Stephan Sanders

‘Hondsbrutaal’

Ik wist allang dat een mens van gedachten kan veranderen, maar dat zoiets ook kan gebeuren met je gevoel, dat toch ‘van je eigen’ is – daar sta ik toch van te kijken. Er is niet voortdurend een discussiegroep aan het tetteren in mij, maar toch wel vaak. Net een paar oude columns nagelezen, van jaren her, en ik herken de toon en de stijl, maar de ­meningen lang niet altijd.

Er kan dus van alles veranderen, maar een mening bijstellen of zelfs opgeven is als het verliezen van een vriend. Je neemt afscheid van iemand van wie je dacht dat hij per definitie bij je hoorde, als je ogen of je haar (kan ook zomaar verdwijnen). En dat zo’n veranderde mening ook het gevoel meeneemt, als een liftende passagier: wat is er dan nog echt aan jezelf, wat nog eigen?

Voorbeeld: Had je mij tien jaar geleden voorspeld dat ik ­religieus zou worden, ik had je niet geloofd. Ik geloofde ­sowieso niet.

Ook in 2020 zal het debat weer gaan tussen mijn oude en mijn nieuwe zelf, tussen ideeën die gestold zijn tot ideologie, en tussen dat gloednieuwe gevoel, dat zich hondsbrutaal opdringt.

Asha ten Broeke

‘Zuurstof’

Kapitalisme is als zuurstof: het is overal, het beïnvloedt bijna alles, maar we praten er zelden over. Laat staan dat we een publiek debat voeren over vragen als: is kapitalisme wel goed voor ons? Wie profiteert er eigenlijk van? Past dit economische systeem wel bij de idealen die we koesteren en de toekomst die we willen voor onze kinderen?

Toch moet het debat in 2020 daarover gaan. Want enkele van de grootste vraagstukken van deze tijd zijn onlosmakelijk verbonden met kapitalisme. Armoedebestrijding, bijvoorbeeld. Het vermogen van de rijkste Nederlanders steeg het afgelopen jaar met ruim 10 procent, maar het aantal kinderen dat in armoede opgroeit neemt maar niet af. Dit is een systeemprobleem: kapitalisme maakt de rijken rijker en houdt de armen arm. Willen we dat echt?

Of neem de klimaatcrisis. Kapitalisme kan niet zonder oneindige groei, maar we leven op een eindige planeet. Bovendien geldt onder kapitalisme dat iedereen zoveel natuurlijke hulpbronnen – olie, drinkwater, schone lucht – mag opgebruiken als hij kan betalen. Is dat fair? Is dat wel te verenigen met de wens om een klimaatcatastrofe te voorkomen? Kunnen we geen systeem bedenken dat eerlijker, rechtvaardiger en groener is?

Elma Drayer

‘Hopen op een nieuw taboe’

Als ik één wens heb voor het debat in 2020 dan is het dat we een nieuw en prachtig taboe in het leven roepen: een totaal­verbod op Holocaustvergelijkingen. Wie zich eraan waagt, is onmiddellijk af.

Onlangs was het weer zover, toen de voorman van Farmers Defence Force de behandeling van hedendaagse agrariërs vergeleek met de systematische moord op 6 miljoen Joden in de Tweede Wereldoorlog.

En denk vooral niet dat alleen botte boeren last hebben van deze vergelijkingsdrift. Ook ter links-activistische zijde mogen ze dolgraag het lot van onderdrukten op één lijn zetten met dat van de Joden destijds – of het nu varkentjes in de bio-industrie betreft, slachtoffers van de trans-Atlantische slavenhandel of het Palestijnse volk.

Normaal gesproken noemen activisten zoiets cultural appropriation: je neemt elementen over uit een minderheidscultuur om daar zelf goede zaken mee te doen. Dat vinden ze vreselijk fout. Als het om Joden gaat is het blijkbaar geen enkel probleem.

Maar dat is het natuurlijk wel. Elke Holocaustvergelijking banaliseert de grootste misdaad uit de geschiedenis der mensheid een beetje meer. Bijna 75 jaar na de bevrijding zou dat niet alleen voor Joden onverteerbaar moeten zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden