Het CPB mag dieper duiken in de opbouw van financieel vermogen

Beeld Studio V

Zelfstandigen bouwen meer vermogen op dan werknemers. Dit heuglijke
nieuwsfeit (dat de media niet mocht halen) blijkt uit een studie van het
Centraal Planbureau (CPB) naar De verscheidenheid van vermogens van
huishoudens. Zelfstandigen zijn niet, zoals de meeste werknemers,
verplicht te sparen voor hun pensioen, maar ze leggen dus geheel
vrijwillig flink wat geld opzij voor later.

Deze studie
markeert, aldus het CPB, de start van een meerjarig onderzoeksprogramma
naar vermogens in Nederland. Het is daarom vooral een beschrijvend
rapport. Wat zijn de feiten? Het Planbureau kan gebruikmaken van de
gegevens van drie miljoen huishoudens over de periode 2005-2014.

De beschrijving zit tjokvol interessante observaties, zoals dat
zelfstandigen dus meer vermogen opbouwen dan werknemers. Twee grote
lijnen vallen op en die brengen ons spoorslags van de beschrijving van
de feiten naar het nadenken over beleid.

Financieel vermogen opbouwen

De eerste grote lijn is: de vermogensopbouw in Nederlandse huishoudens wordt sterk gestuurd door het overheidsbeleid. Het gaat om beleid inzake pensioen, het wonen en de sociale zekerheid.

Het resultaat van het pensioenbeleid is dat werknemers verplicht voor hun pensioen sparen en dus pensioenvermogen opbouwen. Dat gaat om tonnen. Het resultaat van het woningmarktbeleid is dat huishoudens worden gestimuleerd schulden aan te gaan om onroerend goed te kopen en vervolgens worden verplicht die schulden in dertig jaar geheel af te lossen. Dat gaat ook om tonnen. In beide gevallen stimuleert de overheid dus dat huishoudens financieel vermogen opbouwen.

Het resultaat van de sociale zekerheid werkt (voor werknemers) de andere kant op. Als je inkomen (gedeeltelijk) verzekerd is, kun je kleinere buffers aanhouden voor slechte tijden.

De vermogensvorming in Nederland is dus voor een groot deel 'zelf gemaakt'. De overheid heeft beleid gevoerd op deze terreinen en fiscale en andere stimulansen gegeven. En dat beleid sorteert effect. Bijvoorbeeld 1: Het vermogen van Nederlandse huishoudens is groot en bestaat merendeels uit 'beklemd vermogen' dat vastzit in de pensioenpot en de eigen woning. Bijvoorbeeld 2: vermogen neemt toe met de leeftijd (als gevolg van de uitgelokte pensioenbesparingen) en daalt met de leeftijd vanaf de pensioendatum (als gevolg van het leegtrekken van de pensioenspaarpot). Bijvoorbeeld 3: woningbezitters hebben een hoger vermogen dan huurders. Allemaal volgens het boekje.

De tweede grote lijn is: combineer dat overheidsbeleid met de eigen keuzen en omstandigheden van huishoudens, en de uitkomsten laten een grote verscheidenheid zien. Het CPB constateert bijvoorbeeld: natuurlijk neemt vermogen toe met inkomen. Maar, schrijven de onderzoekers: 'Toch is ook hier het beeld divers. Zo heeft 10 procent van de huishoudens met een bruto-inkomen van 40 duizend euro een vermogen van 600 duizend euro of meer. Dit terwijl 10 procent van deze huishoudens hoogstens 1.500 euro heeft. Dit illustreert de ongelijkheid in vermogens.'

Meer vragen dan antwoorden

Er zijn dus wel patronen te herkennen in de vermogens van huishoudens (grotendeels terug te voeren op overheidsbeleid), maar wie voorbij de gemiddelden kijkt, ziet vooral veelvormigheid. Naar inkomen, naar leeftijd en naar arbeidsmarktpositie.

Deze beschrijving van de feiten roept zo meer vragen op dan er beantwoord worden. Is het overheidsbeleid rond vermogen (pensioen en woningen) te dwingend en stimulerend omdat het gemiddeld tot zulke hoge (en beklemde) vermogens leidt? Of juist niet dwingend genoeg omdat de uitkomsten zo divers zijn? Of is die diversiteit juist het gevolg van de weldoordachte voorkeuren en keuzen van huishoudens? Het gaat bij het vermogen van huishoudens in Nederland om duizenden miljarden euro's. Niets te vroeg dat het CPB hier dieper induikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.