OpinieDebat over economische gevolgen

‘Het coronavirus verandert alles voor Afrika’, maar hoe?

De meeste Afrikaanse landen komen er tot nu toe genadig vanaf in de coronapandemie, maar economisch zijn de gevolgen rampzalig. 

Een politieagent tijdens rellen in de wijk Kariobangi in Nairobi. De regering verordende ontruiming van de wijk, waardoor vijfduizend arme Kenianen dakloos werden midden in de lockdown. Beeld AP

Er is niet langer sprake van ‘Groeicontinent Afrika’; voor het eerst in vele jaren zal het bbp van alle landen opgeteld zelfs krimpen, met 1,6 procent, berekende het Internationaal Monetair Fonds. ‘Het coronavirus verandert alles voor Afrika’, schrijft het zakenblad African Business.

De stagnatie van de internationale handel door de coronamaatregelen wereldwijd treffen landen die het moeten hebben van export van grondstoffen hard, blijkt in een reeks artikelen in het blad. Landbouwproducten en bloemen kunnen niet worden uitgevoerd. Het toerisme ligt stil. Geen wonder dus dat de meeste Afrikaanse landen hun lockdown-maatregelen willen staken en de economieën weer willen opengooiden, al kan dat ‘niet tegen elke prijs’. 

Voor de arme bevolkingsgroepen, vooral in de steden, dreigt nog altijd een nieuwe uitbraak. Maar voor die miljoenen zonder inkomen uit werk of detailhandel kunnen de beperkende maatregelen ook niet veel langer voortduren.

De aanvaarding van lockdowns in tientallen Afrikaanse landen is tanende. Zelfs in Zuid-Afrika, dat er vroeg mee begon en waar president Ramaphosa op successen kan wijzen, neemt het verzet toe. De oppositiepartij DA is naar de rechter gestapt en in de Mail & Guardian vindt Frannie Rabkin dat dit onbetamelijk lijkt in een crisis, maar dat er toch echt een fundamentele kwestie aan ten grondslag ligt: hoe ver mag de regering gaan met de vrijheidsbeknotting?

In andere landen liggen de zaken ruiger. De Keniaanse regering gebruikt de lockdown-maatregelen om veel macht naar zich toe te trekken, schrijft Rasna Warah in een opiniestuk op het onlinetijdschrift The Elephant. De politie knuppelde de bevolking de lockdown in bij bushaltes en andere drukke plekken, zo hardhandig dat president Kenyatta de agenten maande tot wat meer terughoudendheid. De president smeekte om buitenlandse hulp, maar deed niets om de armen in de sloppenwijken te helpen tegen honger en geldgebrek omdat ze niet meer op pad mochten om wat te verdienen, aldus Warah. Erger: de regering verordonneerde ontruiming van een krottenwijk, waardoor vijfduizend arme Kenianen dakloos werden midden in de lockdown.

Dat zie in je in meer landen, blijkt uit een webinar van het online tijdschrift Review of African Political Economy, een platform van wetenschappers en Afrikaanse burgerorganisaties. Tafadzwa Choto vertelt hoe in Zimbabwe de politie en knokploegen onder het mom van coronabestrijding de repressie in wijken waar de inwoners voor de oppositie zijn, opschroeven. Femi Aborisade komt met verhalen over politie-intimidatie in Nigeria’s metropool Lagos, waar ‘de permanente strijd voor voedsel en om te overleven’ door de lockdown nog heftiger is geworden.

Radicale veranderingen

Van de andere kant vertellen deze burgeractivisten dat onder de bevolking het verzet tegen de repressie groeit en ook de onderlinge hulp in deze moeilijke tijd. De Ghanese sociale activist Gyekye Tanoh verwacht dan ook een positief effect van de naderende mondiale recessie: de sociale bewegingen, die opkomen voor de arme bevolkingsgroepen en radicale veranderingen willen, zouden wel eens de wind in de rug kunnen krijgen.

Ook onder Afrikaanse commentatoren uit het establishment vallen soms positieve geluiden te horen, te midden van de grote zorgen. De Ivoriaanse commentator Alain Toussaint schrijft op de site van Jeune Afrique zelfs: ‘Afrika kan winnend uit de covidcrisis komen, mits het zijn eigen weg vindt’. Die moet worden gezocht in ‘meer inter-Afrikaanse handel’ en ‘meer eigen industrieën’. Regeringen moeten breken met de reflex om de grootmachten te imiteren, schrijft Toussaint, zoals nu met het ‘vreemde besluit van veel landen tot totale of gedeeltelijke uitgaansverboden’. Het sanitaire nut vindt hij dubieus, de gevolgen zijn beroerd voor ‘onze zwakke bevolkingsgroepen’ en ‘desastreus voor onze economieën’.

Hoe moeten de Afrikaanse landen de enorme economische schade opvangen? Laat China maar over de brug komen, als veroorzaker van de pandemie door in het begin de uitbraak geheim te houden, stelt de Nigeriaanse Obiageli Ezekwesili, oud-Wereldbank-topvrouw en medeoprichter van Transparency International, op de site van het blad New African. Om te beginnen door de schulden van Afrikaanse naties kwijt te schelden. China reageerde verontwaardigd toen zij dit eerder in The Washington Post opperde, maar ze houdt voet bij stuk. En ze gaat nog een stap verder: er zou een internationaal hulpfonds moeten komen, gevuld met boetes voor rijke landen die door hun wanbeleid arme landen ernstig benadelen. Als het ooit zover komt, zou dat zeker een radicale verandering voor Afrika betekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden