commentaarRaoul du Pre

Het CDA heeft voorlopig de handen vol aan zichzelf

Pieter Omtzigt (CDA) tijdens het debat over het aftreden van het kabinet.  Beeld
Pieter Omtzigt (CDA) tijdens het debat over het aftreden van het kabinet.

Alles deed CDA-leider Wopke Hoekstra in de afgelopen maanden om Pieter Omtzigt aan de borst te drukken, na de pijnlijke onthulling over hoe ook de CDA-bewindslieden het Kamerlid tegenwerkten in zijn speurtocht naar de waarheid in de toeslagenaffaire. Althans voor de bühne, want in het CDA werd tegelijkertijd geklaagd dat het zelfs voor de partijtop vrijwel onmogelijk was om contact te krijgen met Omtzigt, ziek thuis in Enschede. ­Buitenstaanders leken makkelijker toegang tot hem te hebben dan zijn partijgenoten.

Sinds donderdagavond weten we waarom. In zijn uitgelekte notitie voor de interne evaluatiecommissie toont Omtzigt zich diep gekrenkt door de manier waarop in de afgelopen jaren met hem is omgesprongen binnen de partij. Ondanks zijn gestaag groeiende populariteit in het land werd hij eerst bijna van de lijst gegooid, daarna gepasseerd als financieel woordvoerder, buiten de overleggen van de partijtop gehouden, over het hoofd gezien als kandidaat-lijsttrekker en ­uiteindelijk nogmaals gepasseerd toen de gekozen lijsttrekker alsnog wegviel. Nog altijd heeft hij gerede twijfels over de rechtmatigheid van de lijsttrekkersverkiezing.

Eenmaal ziek thuis, las hij in de gelekte notulen van de ministerraad hoe de door hem aangevochten ­bestuurscultuur op het Binnenhof ook de CDA-ministers in de greep had en niemand het voor hem opnam.

Wie zijn brief leest, kan niet anders dan zich pagina na pagina afvragen wat Pieter Omtzigt eigenlijk nog zoekt in het CDA. Hij mist ideeën, structuur, leiderschap, onafhankelijkheid en open communicatie. De sfeer ervaart hij soms als ronduit vijandig. Voor een partijtop die streeft naar verbetering en electoraal herstel is er haast geen beginnen aan.

Die vraag over Omtzigts houdbaarheid in eigen kring drong zich eerder dit jaar al op toen het Kamerlid in zijn filippica in de Tweede Kamer Nederland neerzette als een bananenmonarchie. Dat leidde tot luid applaus onder zijn aanhangers maar tot bezorgde blikken binnen het CDA, de partij die in de afgelopen honderd jaar immers maar zelden buiten het landsbestuur stond.

De door Omtzigt verfoeide coalitie-overleggen, de maatschappelijke akkoorden, het gebrek aan dualisme en de enorme invloed van lobbyisten en de Haagse planbureaus: het CDA heeft er minstens zo ­enthousiast aan bijgedragen als de andere oude ­bestuurspartijen. De litanie aan Omtzigts klachten die nu op straat ligt, bevestigt het beeld van de totale verwijdering tussen het Kamerlid en zijn partij.

Dat kan twee dingen betekenen: ofwel het CDA begint nu echt aan het zelfonderzoek waaraan het volgens Omtzigt eigenlijk al sinds de enorme verkiezingsnederlagen van 2010 en 2012 heeft ontbroken. ­Ofwel dit is de inleiding tot de breuk met Omtzigt, met het risico dat die een flink deel van de partij met zich meeneemt.

In beide gevallen blijft het voorlopig zeer onrustig en is het CDA geruime tijd niet in staat om bij te dragen aan een stabiele regeringscoalitie. Het is een kwestie van tijd voordat ook VVD-leider Rutte dat inziet en het CDA als ‘meest geliefde coalitiepartner’ zal moeten loslaten.

Tot welke meerderheidscoalitie dat dan wél kan ­leiden, is de volgende vraag. De toch al niet geringe ­opgave waar informateur Mariëtte Hamer voor staat, is sinds donderdagavond nog een stuk groter geworden.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Podcast De kamer van Klok

In het gelekte document van Pieter Omtzigt wordt de ideologische leegte van het CDA pijnlijk duidelijk, maar wat is zijn eigen rol? Luister onze politieke podcast met columnist Sheila Sitalsing, hoofdredacteur Pieter Klok, politiek verslaggever Ariejan Korteweg en presentator Gijs Groenteman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden