verslaggeverscolumn margriet oostveen in Spijkenisse

Het burgerarrest lijkt toch wat te stevig opgefrist

Ex-inbreker Ron Konings heeft zijn leven al jaren gebeterd. Tegenwoordig verhuurt hij zichzelf als zzp’er in de hoedanigheid van ‘ex-kwaadwillende’. Zijn bedrijfje, gerund vanuit zijn woonkamer in Spijkenisse, heet ruimhartig ‘Criminaliteitspreventie Nederland’.

Bij Royaal Security Services in Rotterdam bevestigt operationeel manager Ger Meiboom dat Ron nu vaak wordt vaak ingezet als insluiper of ‘mystery visitor’ bij scheepswerven, kantoorpanden en zelfs de rijksoverheid. ‘Zo trainen ze daar medewerkers om scherp te blijven.’

De ex-kwaadwillende ontvangt me thuis, waar overal kussentjes met de woorden LAUGH en LOVE liggen. Ron is ook te huur met een reeks aliassen. Op verzoek van een winkeliersvereniging steelt hij als ‘Gerrit de Raaf’ vijfentwintig kledingstukken en andere spullen uit hun winkelstraat en leert hij ondernemers hoe diefstal te voorkomen, dan hoeven ze ook niet in te grijpen, met alle risico’s van dien. Verkleed als nepagent Nico Eduard Parel (‘N.E.P., vat je hem?’) leert Ron bejaardenhuizen de babbeltruc doorzien. En op braderieën is hij zakkenroller ‘Zack de Roller’. Alleen stopt Ron dan iets ín je tas: een kaartje met de tekst ‘Jij geeft mij de kans…groeten, jouw zakkenroller’. Vaak rekent de politie Ron nog even in, bewijzen andere foto’s: leuk voor de mensen. Preventie, preventie, zegt Ron. Onderaan zijn kaartje staat: ‘Praat met de wijkagent bij verdachte situaties of bel 112 als je het niet vertrouwt’.

Ron Konings in neppolitie-uniform.

Het lijkt deze weken bijna een advies uit andere tijden. Dit weekend nog in Eindhoven: een vrouw vindt haar gestolen fiets terug, de dief zit erop. Met haar vriend rijdt ze de dief klem. De vriend probeert een burgerarrest uit te voeren, maar gebruikt buitenproportioneel veel geweld – als de agenten er eenmaal aan te pas komen, schrijft het Eindhovens Dagblad, heeft de dief al ernstige verwondingen aan zijn gezicht. De vriend wordt aangehouden op verdenking van zware mishandeling en poging tot doodslag.

Het burgerarrest lijkt in zwang en ik vraag me af of dit toeval is nadat het Algemeen Dagblad in juli op de voorpagina nauwgezet meende te moeten uitleggen hoe je vrouwen in boerka bij wijze van burgerarrest ‘bijvoorbeeld tegen de grond’ kunt houden tot de politie komt. Niet alleen in het AD was dat te lezen, regionale Persgroep-kranten nemen veel stukken over, en het idee burgerarrest is zo van Eindhoven tot Assen weer eens opgefrist.

De grens tussen zelfverdediging en geweld wordt al opgerekt sinds het OM acht jaar geleden de positie versterkte van mensen die zich op eigen terrein met geweld beschermen. Niet lang daarna noemde toenmalig staatssecretaris Teeven het doden van een inbreker door bewoners ‘inbrekersrisico’.

Anderhalve week geleden leidde een burgerarrest in Assen tot de dood van de dove hovenier die iets zou hebben uitgehaald met een meisje van vier – een kwartier na een melding over een potloodventer in de buurtalert-WhatsAppgroep hebben ze de man gepakt. Kritiek daarop verstomde al snel toen het OM bekendmaakte dat voor een verdenking van een zedenmisdrijf ‘voldoende feiten’ waren gevonden, al werd er niet bij gezegd welke.

Inrekening van Ron als ‘Zack de Roller’

Tegelijkertijd is hier een verdachte die zichzelf niet meer kan verdedigen binnen drie dagen na zijn eigen dood tot dader verklaard. Uit een burgerarrest vloeit zo een soort burgerrechtspraak – waarmee de scheidslijn tussen burgerarrest en eigenrichting nog troebeler werd.

Ron gaf zelf zes keer trainingen ‘alert in de wijk’ aan buurtbewoners, vaak in opdracht van gemeenten. De laatste tijd niet vaak meer, omdat mensen het met WhatsApp-groepen denken af te kunnen. Hij leerde de amateurhandhavers altijd goed opletten, maar niets over het burgerarrest, zegt Ron: ‘Meestal kreeg ik tevoren vanuit de gemeente te horen dat ik ze niets mocht leren over aanhoudingen, want in die groepen zitten altijd een paar cowboys.’

Ron lepelt artikel 53 van het Wetboek van Strafvordering zo op. ‘Het probleem zit bij het ‘in gepaste mate’ gebruiken van geweld. ‘Daar gaat het meestal mis door emotie.’

De politie heeft niet voor niets een geweldsmonopolie: agenten zijn ervoor opgeleid. Ron rekende als beveiliger in een bibliotheek ooit zelf een pedofiel in, en hij weet nog goed hoe de woede voelde, toen een kind hem zelf kwam aanwijzen (‘Alles gaat brommen en suizen in je hoofd’). Hij heeft de man snel opgesloten en de politie gebeld. Die herkende hem meteen.

Maar als de man was gaan worstelen? ‘Je kunt iemand in een nekklem houden, en ík weet bij welke slapte ik meteen moet loslaten. Maar weet jij dat ook?’

Wie een burgerarrest toestaat zou het ook op school moeten onderwijzen, vindt Ron Konings. Anders is het eigenlijk onverantwoord.

Ron, niet te herkenbaar, i.v.m. zijn werk als insluiper.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden