OPINIEBlack Lives Matter

Het Black Lives Matter-debat heeft drie tekortkomingen

De bestrijding van racisme is geen ‘crisis-aanpak’, betoogt hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid Peter Scholten. Drie aspecten maken dat verandering kan beklijven.

Black Lives Matter-demonstratie in Den Haag, 2 juni 2020.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hoe nu verder met het Black Lives Matter debat? Zal de succesvolle agendering van raciale ongelijkheid zich ook vertalen in een duurzame en daadkrachtige aanpak? Facebook en Instagram namen vorige week het voortouw met concrete maatregelen. Wat is er nodig om ook ons overheidsbeleid in beweging te krijgen? Nu Nederland terugkeert van vakantie en de samenleving weer op gang komt, is het een goed moment om te reflecteren op de vraag hoe voorkomen kan worden dat BLM verzandt.

Vertaling

Om daadwerkelijk een vuist te ­maken tegen raciale ongelijkheid, zal het BLM-debat echter een drietal tekortkomingen moeten oplossen. Een eerste tekortkoming betreft de nog gebrekkige verbreding van het BLM- debat naar de Nederlandse situatie. In het sterk Anglo-Amerikaanse BLM-debat ligt de nadruk met name op kleur of ras. Hoewel kleur en ras in Nederland ontegenzeggelijk een belangrijke rol spelen, is het hier vaak erg verweven met etniciteit, cultuur en religie als grondslagen voor ongelijke behandeling.

Denk aan de ernst van islam-haat die ook in ­internationaal vergelijkend perspectief in Nederland juist stevig verankerd is. Van de bredere groep ­Nederlanders ‘met een migratie­achtergrond’ lijkt niet iedereen zich in gelijke mate betrokken te voelen bij het BLM-debat.

Een vertaling naar de Nederlandse situatie vraagt juist om een verbreding naar raciale, etnische en religieuze ongelijkheid en zou daarmee ook het momentum voor daadwerkelijke veranderingen kunnen versterken.

Concretiseren

Een tweede tekortkoming betreft de gemiste kans om de toegenomen aandacht voor de problemen van ­racisme gepaard te laten gaan met een even krachtige roep om concrete maatregelen en oplossingen. Er is geen ‘quick-fix’ tegen racisme, maar er zijn wel degelijk diverse concrete maatregelen die niet altijd makkelijk zullen zijn maar die wel effect kunnen hebben.

Voorbeelden zijn het bevorderen van bewustzijn over racisme als een vast onderdeel van ons onderwijs, het opener maken van sollicitatieprocedures, het actief tegengaan van ­etnisch profileren, het opnemen van diversiteitsbeleid als voorwaarde bij overheidscontracten met het bedrijfsleven, het faciliteren van bestaande juridische mogelijkheden om ervaringen met discriminatie en racisme aan te kaarten, et cetera.

Samenlevingsbreed

Een derde tekortkoming betreft de nog onvoldoende samenlevingsbrede oriëntatie van het BLM-debat. Bestrijding van racisme vergt niet een specifieke benadering voor een ­specifieke groep; specifiek beleid wekt de illusie dat het slechts gaat om een tijdelijk probleem voor een ­specifieke groep. Het vergt juist een structurele en samenlevingsbrede transformatie die (net als bijvoorbeeld bij gender) door dient te werken tot in de haarvaten van alle facetten van onze samenleving zoals onder meer de arbeidsmarkt, het onderwijssysteem, de zorg, de politiek.

Het vergt dus iets van iedereen, en de samenleving zal zich derhalve veel meer aangesproken dienen te voelen dan nu nog het geval is. Het gaat niet alleen om het neerhalen van historische standbeelden, maar − veel lastiger − om het neerhalen van vaak diep verankerde en historisch gegroeide praktijken.

Nationaal actie­programma

Door deze drie tekortkomingen op te lossen kan BLM bijdragen aan de structurele en samenlevingsbrede veranderingen die nodig zijn om racisme daadwerkelijk te ­beperken. Hierbij is het van belang de bestrijding van racisme niet te zien als een vorm van ‘crisis-aanpak’, zoals bij de bestrijding van covid-19 of van klimaatverandering. Een crisis wekt de illusie van iets nieuws en iets tijdelijks dat met een kordate aanpak getemd kan worden. BLM legt echter een probleem bloot dat er altijd al is geweest en waarschijnlijk helaas altijd ook in enige mate zal blijven bestaan.

Dit vergt dus een blijvende aanpak en een blijvend gevoel van urgentie. Hiervan is echter momenteel nog geen spoor. Een nationaal actie­programma anti-racisme zou niet misstaan als een teken dat BLM wordt geadopteerd en vertaald zal worden in concrete acties. Beter nog als een dergelijk actieprogramma niet in de koker van een specifiek ministerie komt of bij een specifieke instelling, om te voorkomen dat deze alleen naar elkaar zullen gaan wijzen en ­niemand echt leiderschap hoeft te ­tonen.

Het zou als een domeinoverstijgend thema kunnen worden ondergebracht bij een van de vicepremiers om zo de urgentie te onderstrepen. Dat maakt de bestrijding van racisme tot een chefsache, wat het ook volgens BLM hoort te zijn.

Peter Scholten is hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid aan de ­Erasmus Universiteit Rotterdam.

Lees ook:

De hoofdrolspelers van de Black Lives Matter-protesten
De Amerikaanse Black Lives Matter-protesten, in alle hevigheid opgelaaid na de moord op George Floyd, zijn twee maanden later niet uitgedoofd. Wie zijn de hoofdrolspelers op straat?

Hoe wij samenleven met elkaar, die vraag wordt steeds dringender
In de bundel Maar waar kom je écht vandaan? kun je aflezen hoe het racismedebat in zes jaar veranderde, schrijft auteur Robert Vuijsje.

Zorg dat je activisme meer is dan een rage
‘Online is het misschien nu Black Lives Matter wat de klok slaat,’ schrijft columnist Florence van de Haar, ‘maar op terrassen hoor ik witte generatiegenoten weinig ongemakkelijke gesprekken voeren.’

‘Anti-zwart racisme is duidelijk een systeem dat voortkomt uit het koloniale verleden’
Racisme dat specifiek gericht is op mensen met een Afrikaanse achtergrond is een hardnekkig probleem en Nederland heeft er nog maar weinig weet van, stellen Mitchell Esajas en Vincent Verkoelen van het Amsterdamse discriminatiemeldpunt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden