ColumnToine Heijmans

Het belang van vijf vrouwen die moedig vertellen hoe ze vernederd zijn door de staat

null Beeld

Vijf vrouwen vertellen hoe ze vernederd zijn door de staat, dat is het juiste woord, ‘vernedering, vernedering, vernedering’, en het allerverdrietigste is: ze geven ook zichzelf de schuld.

‘Ik heb mijn kinderen beschadigd.’

‘Ik heb het mezelf heel zwaar gemaakt.’

Mooie, gewone, stabiele levens, wederrechtelijk kapotgemaakt door de belastingdienst, en dan nog hebben ze de moed onverveerd naar zichzelf te kijken, recht in de lens – je zou die eerlijkheid de daders gunnen.

Badriah Beeld uit 'Alleen tegen de staat'
BadriahBeeld uit 'Alleen tegen de staat'

Derya, Janet, Nazmiye, Badriah en Naoual, schouder aan schouder voor het bioscoopscherm tijdens de besloten voorvertoning van de documentaire Alleen tegen de staat, maandagavond te zien op tv. Het is een rare reünie van slachtoffers, journalisten, politici en klokkenluider: hoofdrolspelers tegen wil en dank in een onvoltooid drama. Vooraf lachen ze hun ongemakkelijkheid weg, tijdens de voorstelling vegen ze hun tranen weg, en bij het nagesprek vertellen ze: ‘Het is nog steeds niet goed.’

Ze krijgen geen baan. Ze krijgen berichten van ambtenaren dat ze te veel in de media komen. Ze voelen zich slechte moeders. ‘Mijn familie wist het niet eens. Dat vind ik een hele nare eigenschap van mezelf.’

De film is ontsproten aan de boosheid van regisseur Stijn Bouma, die net als de vrouwen opmerkt hoe de kinderopvangtoeslagenaffaire naar de achtergrond verdwijnt, bedekt raakt met analyses en rapporten en gepraat eromheen, over de slachtoffers heen. Dus zette hij de camera direct op het leed van de vrouwen, die belangeloos en onverveerd hun kapotte levens etaleren, zonder mediatraining want een afdeling communicatie hebben ze niet.

Twee jaar geleden stuurde de staatssecretaris een brief naar de Tweede Kamer waarin hij erkende dat het drama wortelt in een ambtelijke ‘cultuur’, en ‘aan de slag is’ met een ‘cultuurprogramma’. Twee jaar later zeggen de vrouwen dat ze nog steeds in een bureaucratische draaimolen zitten, ‘met een blinddoek om’, dat ze het nog steeds zelf moeten oplossen, ondanks de plotselinge excuses van gisteren, kort voor Prinsjesdag, van een premier die wil doorregeren. En Janet vertelt hoe ze nog steeds van 600 euro per maand rond moet komen door gedoe met instanties. Dat ze spreker is op een congres over schuldhulpverlening, thema: ‘naar een menselijke maat’, toegangskaartjes kosten 375 euro maar zij krijgt niet betaald.

Janet Beeld uit 'Alleen tegen de staat'
JanetBeeld uit 'Alleen tegen de staat'

Dertigduizend euro kregen ze van de staat, kort voor de verkiezingen, dat was een, ja, wat was het – geen compensatie, een rare afkoopsom, en alweer werden de slachtoffers als een te determineren groep gezien, terwijl ze stuk voor stuk als individu werden vernederd. ‘Die 30k heeft ons van de kaart geveegd’, zegt Kristie Rongen, slachtoffer, baan kwijt omdat ze zich roert in de media, die nu in kaart brengt hoeveel kinderen uit huis zijn geplaatst door de affaire. Tientallen, honderden, ‘en die moeten thuiskomen, allemaal’. Het drama beperkt zich niet tot één generatie.

Ze hopen op de parlementaire enquête, ze weten dat het ijdele hoop kan zijn.

‘Alles is vernedering’, zegt Badriah. ‘Vernedering als gas en water worden afgesloten, vernedering als de baas je naar binnen roept om een nieuw loonbeslag te bespreken, vernedering om geld te lenen. Zelfs nu voel ik vernedering.’

Ze is niet de enige die, nog voordat de film begint, zegt dat ze er ‘nu echt helemaal klaar’ mee is, ‘dit is de laatste keer dat ik erover ga vertellen’. Veel ouders geven het op, zegt Kristie. Het hoofd Rijksvoorlichtingsdienst belde haar voor een afspraak met Mark Rutte, en ze zei: dit keer alleen met andere slachtoffers erbij, de pers, en een psycholoog die kan uitleggen wat dit met ons heeft gedaan. ‘We gaan niet meer werken aan emotiemanagement, we willen een handtekening onder een document.’

Nazmiye Beeld uit 'Alleen tegen de staat'
NazmiyeBeeld uit 'Alleen tegen de staat'

Een boek vat de schande samen met de titel Zo hadden we het niet bedoeld, het ultieme argument, iedereen een beetje schuldig. Maar vanuit de hoogte bekeken is elk probleem even klein.

Het vervolg op deze film moet zijn: andere mensen voor dezelfde camera. Een belastingambtenaar, een procesvertegenwoordiger, een minister, een rechter, een persvoorlichter, een jeugdhulpverlener. Degene die het woord ‘afpakjesdag’ bedacht, degene die de tekst ‘bij twijfel, altijd afwijzen’ in zijn pen had gegraveerd, degene die journalisten ongevraagd influisterde dat het anders zat (of die na een vraag om weerwoord zei: ‘Stuur je beschuldigingen maar op dan kijken we ernaar.’), het ‘duo pek en veren’, degene die een moeder zei dat ze niet meer mocht appen met haar zoon.

Laat ze vertellen zoals deze vrouwen doen: kwetsbaar, moedig, alles te verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden