De Week van de Hoofdredacteur Pieter Klok

Het belang van een pluriforme pers en de parels uit het Eeuwige Leven

Vrije pers

Een artikel met de titel "A Free Press Needs You" ("Persvrijheid heeft jou nodig") werd donderdag 16 augustus 2018 in The New York Times gepubliceerd. Foto AP

Honderden Amerikaanse kranten publiceerden donderdag tegelijkertijd een commentaar om te protesteren tegen de continue aanvallen van Donald Trump op de vrije pers. De avond ervoor zat ik bij het radioprogramma Met het oog op morgen om de vraag te beantwoorden of het ook in Nederland al tijd is voor een dergelijk initiatief.

Nee, vond ik. Zelfs als de Volkskrant een Amerikaanse krant was, weet ik niet of we hadden meegedaan. In de eerste plaats omdat ik ervan overtuigd ben dat de media in de Westerse wereld sterk genoeg zijn om de aanvallen van Trump te weerstaan. Ja, het is zorgwekkend dat de machtigste man ter wereld het concept democratie niet lijkt te begrijpen en zijn macht gebruikt om te intimideren, maar vooralsnog kunnen media in vrijheid hun werk doen en regent het onthullingen die Trump in verlegenheid brengen – al is dat in dit geval wellicht niet de juiste uitdrukking, omdat deze president emoties als verlegenheid en schaamte niet lijkt te kennen.

Zo’n gezamenlijke actie draagt bovendien bij aan het beeld dat de media een monolithisch blok vormen met een gemeenschappelijke agenda. Precies het beeld dat Trump en zijn aanhangers proberen te schetsen. Het wezen van een vrije pers is dat hij pluriform is. Dat verdraagt zich niet goed met collectieve acties.

Bovenal vind ik dat je de redactionele kolommen niet moet gebruiken om voor jezelf op te komen. Het belang van een vrije pers kun je het best laten zien door overtuigende journalistiek te bedrijven, niet door een hoofdredactioneel commentaar over jezelf te schrijven.

En toen werd het donderdag, las ik een aantal commentaren en was ik toch onder de indruk. Commentatoren hadden hun mooiste woorden uit de kast gehaald om te beargumenteren dat het Trumps grondwettelijke recht is om de pers te bekritiseren, maar zijn grondwettelijke plicht om de vrije pers tegelijkertijd te beschermen. Velen richten zich niet op Trump maar op hun lezers. ‘A free press needs you’ en daar kan ik het alleen maar zeer mee eens zijn.

In Nederland zijn er ook partijen die ‘de media’ consequent afschilderen als onbetrouwbare paladijnen van de gevestigde orde. Je kunt je zorgen maken over dit afbrokkelend vertrouwen en over het feit dat veel Nederlanders hun alternatieve waarheid koesteren, maar ik beschouw dergelijke kritiek liever als een aansporing om een nog betere krant te maken, waar uiteindelijk niemand omheen kan.

Het Eeuwige Leven 

Er zijn rubrieken in de krant die met zo’n ijzeren regelmaat verschijnen, dat je geneigd bent ze te vergeten. Het Eeuwige Leven van Peter de Waard, waarin hij een paar keer per week een postuum schrijft over een opmerkelijke Nederlander, is er zo een. De rubriek van De Waard laat zien hoe rijk een gemiddeld mensenleven is en en passant schetst hij met elke aflevering een tijdsbeeld. Deze week was Henk van der Sluijs aan de beurt, de man die de eerste aftrap in het betaalde voetbal nam. Het is een verhaal over een leven, maar ook over de geschiedenis van het betaalde voetbal in Nederland. Zeker zo lezenswaard is zijn postuum van Robert Wolders die als acteur niet verder kwam dan een bijrol in de tv-serie Flipper, maar als minnaar de ene filmdiva na de ander aan de haak sloeg.

Peter de Waard Foto Peter de Waard

De tragiek van mensen die heel oud worden is dat er uiteindelijk bijna niemand meer is die kan vertellen hoe bijzonder ze waren. De Waard behoedt hen voor de vergetelheid. Er is geen bijzonder leven dat aan zijn aandacht ontsnapt.

En altijd doet hij gedegen onderzoek. Toen ik ooit een ­begrafenis bezocht, trof ik bij de cake De Waard aan die met een notitieblokje in de hand de aanwezigen het hemd van het lijf vroeg.

John Mendels ontwikkelde zich tot de allroundartiest Johnny Mendola. Foto John Mendels

Hij strooit nonchalant met prachtige details. Neem deze passage uit wat mij betreft de mooiste aflevering ooit, over John Mendels, alias Johnny Mendola: ‘De inkomsten uit de popmuziek waren onzeker. Daarom besloot Mendola na de geboorte van zijn eerste dochter ook op te gaan treden als clown en goochelaar. Hij begreep als geen ander dat kinderen in eerste instantie worden aangetrokken door eenvoud en ballonnen.’ Lees die stukken.

Pieter Klok, plv hoofdredacteur 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.