Opinie

Het antwoord op terreur is meer democratie, niet minder

Niet op zoek gaan naar wat we met elkaar gemeen hebben, maar juist onze tegenstellingen bespreekbaar maken - daar gaat het om, meent Liesbeth Levy.

Beeld g1000

Vier dagen na de aanslagen in Parijs was ik in een Rotterdamse schoolklas bij een leerlingengesprek. Leerlingen vertelden dat zij hadden geweigerd om een minuut stilte te houden. Zij wilden niet gezamenlijk stilstaan bij de gebeurtenissen in Parijs. Ik merkte dat ik schrok van hun weigering. Mijn eerste reactie op het gedrag van de leerlingen was die van ongeloof, boosheid en verdriet. Rotterdamse jongeren die sympathie hebben voor de aanslagplegers? Afschuwelijk.

De manier waarop de organisatie waarvan ik directeur ben, LOKAAL, dergelijke gesprekken voert met verschillende schoolklassen in de stad is die van Socrates. De dialoog aangaan op basis van het stellen van vragen, in plaats van je te richten op het uitspreken van je eigen mening of standpunt. Niet op zoek gaan naar wat we met elkaar gemeen hebben, maar juist onze tegenstellingen bespreekbaar maken en deze zeker niet wegpoetsen.

Minuut stilte

Precies dát moest ik mezelf voorhouden toen deze leerlingen vertelden over hun weigering om deel te nemen aan de minuut stilte. Ik verbeet me. Waarom niet? Hoe wel? Wat dan? De leerlingen in kwestie antwoordden. Nee, zij sympathiseerden niet met de aanslagplegers. Ze hadden pijn en waren in de war door de gebeurtenissen in Parijs. Zij begrepen niet hoe een minuut stilte zinvol zou kunnen zijn en hadden moeite met het formuleren van hun gevoelens.

Beschaamd bedacht ik me dat mijn eerste reactie op hun weigering niet gebaseerd was op feitelijkheden, maar op aannames. De leerlingen die weigeren om stil te zijn zullen zich wel identificeren met de aanslagplegers, zo was mijn eerste reactie. Zonder ook maar een halve minuut de tijd te nemen om het ze te vragen.

Voor mijn gevoel was wat mij overkwam in deze klas symptomatisch voor datgene wat ons allemaal met enige regelmaat overkomt. We vullen de antwoorden in voor anderen, zonder het ze gewoon te vragen. Een schoolklas is een samenleving in het klein en het voeren van dergelijke socratische dialogen helpt. Maar een klein beetje, maar toch. Zodat de leerlingen elkaar vragen kunnen stellen. Zodat zij op zoek kunnen gaan naar andermans antwoorden.

Burgertop

Hoe nu de kracht van de socratische gesprekken die in de Rotterdamse schoolklassen plaatsvinden te vertalen naar de samenleving in het groot, naar de stad Rotterdam? Het stellen van vragen aan elkaar, met Rotterdammers onderling, is in mijn optiek de enige manier waarop we met elkaar in gesprek kunnen blijven. De dialoog moet gaande gehouden worden en meer democratie is het antwoord, in plaats van minder. In Rotterdam maken wij daarmee een begin door te proberen zoveel mogelijk Rotterdammers bij elkaar te brengen en hen te stimuleren de dialoog aan te gaan. Iets wat wij G1000 noemen, een burgertop, waarvan de eerste a.s. zaterdag plaatsvindt.

De toenmalige Noorse premier Jens Stoltenberg sprak na de aanslagen van Anders Breivik op Utoya de Noren toe: 'We zullen deze aanslag beantwoorden met meer democratie, meer openheid, meer menselijkheid.' Meer, meer, meer democratie, in plaats van minder. Aan het einde van het gesprek in de schoolklas, vier dagen na de aanslagen in Parijs, werd de leerlingen opnieuw gevraagd om een minuut stilte. Het was een lange minuut. Misschien waren het er wel twee.

Liesbeth Levy is directeur van Stichting LOKAAL.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden