CommentaarSander van Walsum

Het antisemitisme is niet met het Derde Rijk ten onder gegaan

Het Derde Rijk is dood en begraven, maar dit geldt niet voor het antisemitisme. 

Koning Willem-Alexander legt een krans tijdens de herdenking van de Holocaust in het Yad Vashem Museum. Beeld ANP

De herdenking van de nederlaag van nazi-Duitsland, 75 jaar geleden, is overschaduwd door de coronacrisis, maar is er ook mee verweven geraakt. Het hamsteren van lang houdbare melk, de lege winkelstraten, de lockdown (‘spertijd’), overheden die onweersproken burgerlijke vrijheden begrenzen: het deed sommige mensen aan de oorlog denken. Daarmee maakten ze onbedoeld duidelijk hoezeer die oorlog hun bevattingsvermogen te boven gaat. Niets van wat nu gebeurt in de door corona getroffen landen is ook maar enigszins vergelijkbaar met de beklemming, de doodsangst en de terreur van toen. De Tweede Wereldoorlog was uniek omdat een regime ten strijde trok om een industriële massamoord te kunnen plegen.

Daarover zal het ook de komende jaren bij de herdenkingen moeten gaan, zei Gerdi Verbeet, voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, maandag terecht in de Volkskrant. De Tweede Wereldoorlog kan weliswaar dienen als ‘natuurlijke aanleiding voor een gesprek over oorlog en vrede in het algemeen’, maar hij mag niet worden gereduceerd tot onderdeel van een historische cyclus waarin gebeurtenissen zich op enigerlei wijze herhalen. Van een lichtvaardige verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog gaat een nivellerend effect uit: ze dramatiseert voorvallen die met die oorlog worden vergeleken, en ze doet afbreuk aan de uniciteit van de Holocaust.

De uniciteit van de Holocaust strekt zich echter niet uit tot het antisemitisme: dat is niet met het Derde Rijk ten onder gegaan. Misschien is dat wel de grootste ontnuchtering na 75 jaar herdenken. Enkele decennia geleden was het – in dit deel van de wereld althans – ondenkbaar dat synagogen moesten worden bewaakt, en dat Joden weer in woeste complottheorieën zouden figureren.

Als er al een vermaning is uitgegaan van de grootste catastrofe van de moderne geschiedenis, is die niet 75 jaar houdbaar gebleken. Daarvan kunnen niet alleen Joden zich vergewissen maar ook andere minderheden die door de nazi’s tot vijanden van het volk zijn verklaard. Tegenover hen is de democratische rechtsstaat tot waakzaamheid verplicht, ook als niet meteen voor een terugkeer van het Derde Rijk hoeft te worden gevreesd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden