OpinieVerkiezingen VS

Het Amerika-panel over het tweede debat: ‘Het leek warempel wel een uitwisseling van ideeën’

Het tweede debat tussen Donald Trump en Joe Biden is inhoudelijker en beschaafder verlopen. Wat hebben we opgestoken over hun standpunten over corona, familie, ras, klimaat, nationale veiligheid en leiderschap?  

De Amerikaanse president Donald Trump en de democratische presidentskandidaat Joe Biden spreken tijdens hun laatste debat voor de verkiezingen op 3 november.Beeld REUTERS

Koen Petersen (politicoloog en Amerikanist)

‘Dit debat was beter dan de vorige editie, maar had nog steeds niet de glans van debatten uit het verleden. Moderator Kristen Welker wist de orde behoorlijk te bewaken, maar faalde jammerlijk om concrete antwoorden uit de kandidaten te krijgen. Kritische vragen aan Biden over de nieuw opgedoken e-mails van zijn mogelijk corrupte zoon Hunter, of hij het Hooggerechtshof wil uitbreiden en of hij Puerto Rico en het District van Columbia als nieuwe staten wil laten toetreden tot de VS bleven achterwege.

‘Ook het thema nationale veiligheid werd beschamend slecht behandeld. Waar in voorgaande jaren een debat van negentig minuten volledig aan internationale politiek werd gewijd, was hiervoor in de laatste twee debatten slechts een schamel kwartier beschikbaar. En dat werd belabberd ingevuld. De focus lag op de belangrijke maar inmiddels uitgekauwde discussies over verkiezingsinmenging door Rusland, China en Iran. 

‘Trump heeft Amerika’s buitenlandbeleid fors aangezet met onder meer de opening naar Noord-Korea, het terugtrekken van troepen uit Syrië, Irak en Afghanistan, het verjagen van Islamitische Staat en het verplaatsen van de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem. Daarnaast heeft hij de NAVO-partners fors onder druk gezet. Genoeg onderwerpen en posities om als kiezer meer te weten te komen over het stanpunt of Amerika’s koers wordt teruggedraaid met de traditionelere Biden in het Witte Huis – maar helaas. 

‘Dit onderstreept dat Amerika in deze tijd zo met zichzelf bezig is dat het buitenland maar even op aandacht moest wachten, zowel van de moderator als van de kandidaten. De conclusie is dat nieuwsgierigheid naar het Amerikaans buitenlandbeleid een grotere behoefte is van het buitenland dan van Amerikanen.

‘Donald Trump gedroeg zich dit keer presidentiëler en liet Biden langer aan het woord. Daardoor werd pijnlijk duidelijk hoe vaak Biden er moeite mee had zijn zinnen coherent uit te spreken. Dat is iets wat het beeld dat Trump van Biden wil neerzetten bevestigt. Trump liet daarbij wel na voor een publiek van wellicht 70 miljoen kijkers de focus te leggen op de verkiezingsbeloften die hij heeft ingelost. Een nieuwe kans daarvoor krijgt hij deze campagne niet meer.

‘Vooral opvallend was dat Biden met overtuiging de minachtende houding overnam van Al Gore [tegen George W. Bush red.] in 2000, die toen afwisselend zijn opponent uitlachte, met zijn ogen rolde en diepe zuchten slaakte. Gore liep daardoor grote schade op: hij was arrogant en te tevreden met zichzelf. Gore verloor de verkiezingen toen nipt, al kreeg hij meer stemmen dan zijn opponent: een waarschuwing voor Biden.

Maarten Zwiers (docent geschiedenis en American studies aan de Rijksuniversiteit Groningen)

‘Joe Biden heeft geen grote flaters begaan en Donald Trump kwam over als een enigszins normaal persoon; dit was zowaar een heel redelijk debat. Beide kandidaten verwoordden hun standpunten behoorlijk coherent. Er was geen overduidelijke winnaar en dat werkt in het voordeel van Biden; hij moest vooral niet onderuitgaan. 

‘Rond het thema American families ging het vooral over de hervorming van het zorgverzekeringsstelsel. Trump probeerde Biden en zijn running mate Kamala Harris af te schilderen als socialisten die de gezondheidszorg willen nationaliseren, maar die vlieger ging niet op. Hoewel Biden à la Franklin Roosevelt zei dat goede medische zorg ‘niet een privilege, maar een recht’ is, maakte hij ook heel duidelijk dat hij niet de plannen van Bernie Sanders kopieert, een voorvechter van ‘medicare for all’. Biden legde goed uit dat Bidencare zal voortbouwen op Obamacare met een publieke optie, een verzekering via de overheid. Dit Democratische voorstel klonk in ieder geval concreter dan Trumps ideeën. 

‘Verder probeerde Biden Amerikaanse families aan te spreken door direct in de camera te kijken en te praten over de gevolgen van de economische crisis en de pandemie voor de gemiddelde Amerikaan, iets wat hij ook in het eerste debat deed. Trump raakte daar zelfs een beetje geïrriteerd door; hij had het liever over de vermeende verrijking van de familie van Biden in het buitenland. Biden heeft in ieder geval punten gescoord bij de Spaanstalige Amerikanen toen hij sprak over Trumps immigratiebeleid, waardoor vijfhonderd kinderen die naar de VS zijn gevlucht vanuit Latijns-Amerika nu hun ouders kwijt zijn. Net als met zijn healthcare-voorstel had Biden een concreet plan om immigranten en hun kinderen een ‘pad naar burgerschap’ te bieden.’  

Manon Portos Minetti (Amerikanist en historicus gespecialiseerd in koloniaal geweld in de VS) 

‘Het debat was gestructureerder dit keer en er werd dieper ingegaan op onderwerpen. Als we kijken naar ras, viel als eerste op dat beide kandidaten het niet hadden over het vrijblijvende racisme tegen Asian Americans, vooral Chinese Amerikanen, als gevolg van de coronacrisis. Daarbij lieten ze ook weinig los over hoe de crisis disproportioneel vrouwen en niet-witte mensen beïnvloedt, ook wat betreft werkloosheid en armoede. De coronacrisis is zeer duidelijk ook een raciale kwestie, die duidelijk de raciale ongelijkheid in de VS laat zien, maar beide kandidaten lieten deze dimensie van de crisis buiten beschouwing.

‘Waar wel meer duidelijk op werd ingegaan, was bij de punten over de scheidingen van families aan de Amerikaans-Mexicaanse grens en uiteraard over de vraag of African American ouders terecht bang zijn voor de toekomst van hun kinderen. Wat de migrantenfamilies betreft probeerde Trump er makkelijk vanaf te komen door de Obama-regering de schuld  in de schoenen te schuiven- en dus ook Biden als diens vicepresident. 

‘Nu is het waar dat er onder Obama enorm veel deportaties plaatsvonden en ook hier al detentiecentra werden gebouwd waar families werden gescheiden. Alleen heeft Trump dit programma met man en macht voortgezet, vergroot en verergerd. De condities van deze dententiecentra en wat daar gebeurt zijn buitengewoon inhumaan en crimineel: gedwongen medische ingrepen, (seksueel) geweld en inhumane sanitaire voorzieningen. Biden belooft hier wat aan te doen, de families te herenigen en om meer ongedocumenteerde Amerikanen de kans te geven om het burgerschap te krijgen. Eerst zien, dan geloven. 

‘Wat de African Americans betreft zei Biden te begrijpen waarom velen bang zijn voor de toekomst van hun kinderen en hun veiligheid. Volgens Biden is institutioneel racisme in de VS een feit en heeft hij een plan om de kansen van deze mensen te vergroten en het geweld tegen hen te verkleinen. Trump op zijn beurt haalde het jaar 1994 aan, toen Biden met een wetsvoorstel instemde waarin hij zwarte mensen ‘super predators’ noemde. Iets wat Trump ook heeft gedaan, meerdere malen. 

‘Daarnaast durfde Trump te beweren dat 'niemand meer voor de African American gemeenschap heeft gedaan dan Donald Trump'. Hij noemde wel ‘netjes’ Abraham Lincoln als eventuele uitzondering hierop, maar de ongelofelijke historische onwaarheid en schaamteloosheid waarmee Trump dit bracht, is verbijsterend. 

‘Het is duidelijk dat ras en bijbehorende problematiek een gevoelig en onwerkbaar onderwerp is voor deze twee oude witte mannelijke presidentskandidaten. In de gehele geschiedenis van de VS is dit keer op keer gebleken. De huidige toestand van de VS toont aan dat de situatie gewoonweg onhoudbaar is. Een 413 jaar oude vulkaan van racisme is tot een kookpunt gekomen en als er iets duidelijk is geworden tijdens het debat, is dat beide kandidaten niet het vermogen hebben om dit tot bedaren te kunnen brengen.’

Bianca Pander (Amerikanist en partner bij campagnebureau BKB): ‘Het was een stuk beschaafder dan het eerste debat doordat ze in ieder geval elkaar lieten uitspreken. Of was het de mute-knop en de uitstekende debatleider? Het leek warempel wel op een echte uitwisseling van gedachten en ideeën voor het land. En toch blijft het bizar dat het ondertussen gewoon is geworden dat een zittende president leugens en halve waarheden bezigt in zo’n debat. Dat hij zichzelf positioneert als outsider van het systeem. 

‘Biden deed zijn best daarop te reageren, maar hij blijft naast Trump kwetsbaar ogen met z’n genuanceerde antwoorden. Toch lukte het hem om in ieder geval zich te positioneren als het redelijke, normale, op feiten en wetenschap vertrouwende alternatief.

‘Over klimaat werd de keuze tussen beiden heel duidelijk. Trump weigerde te erkennen dat er een probleem is, want volgens hem is het water en de lucht in de VS nu schoner dan ooit. Ook wees hij snel naar andere landen die het volgens hem nog slechter doen. Typisch Trump om op die manier het probleem voor zich uit te schuiven en volledig te kiezen voor het behoud van de huidige olie- en kolenindustrie. Economie gaat boven alles. 

‘Trump probeerde daarom de klimaatplannen van Biden belachelijk te maken door de kosten ervan fors te overdrijven - zien we hier in Nederland natuurlijk ook in het debat). Biden koos ook bij dit onderwerp weer de kant van de ratio en de wetenschap en zei dus dat het hoog tijd is voor een energietransitie. Maar positioneerde zijn plannen voor de energietransitie wel direct als kans voor de economie, als banenmachine om zo meer mensen mee te krijgen. 

‘Er valt op dit onderwerp daadwerkelijk iets te kiezen, dat werd nogmaals duidelijk aan het einde van het debat toen Trump aan Biden vroeg of zijn plannen dan betekenden of hij de olie-industrie zou sluiten en Biden de kans pakte om nogmaals bij zijn progressieve achterban te benadrukken dat hij echt een transitie wil.’

Lars Duursma (communicatie-expert, voerde campagne voor Obama in 2008 en 2012)

‘Voor het laatste en traditioneel belangrijke blok van het slotdebat – leiderschap – was zo weinig tijd over, dat dit beperkt bleef tot één vraag die de kandidaten binnen een minuut moesten beantwoorden: ‘Wat zou je in je inauguratiespeech zeggen tegen mensen die niet op je gestemd hebben?’

‘Trump gaf China de schuld van corona (‘de plaag’), viel Biden aan en gaf aan dat Amerika op weg is naar succes. Biden vertelde dat aan dat hij iedereen wil vertegenwoordigen, of ze nu op hem gestemd hebben of niet. Hij vervolgde: ‘We zullen wetenschap over fictie kiezen. Hoop over angst.’

‘Even, heel even maar, hoorden we daar een glimp van de retoriek van de man onder wie Biden vice-president was. Want in de rest van het debat was Biden wat vlak en onbestemd – met hier en daar een merkwaardige verspreking. Hij had geen duidelijk antwoord op de schier oneindige stroom van leugens en onjuistheden waarmee Trump het debat overspoelde, anders dan ze grotendeels te negeren. ‘Kom op…’, verzuchte hij herhaaldelijk. ‘Niet waar’ interrumpeerde hij.

‘Bidens leiderschap miste ik in het eerste blok over corona. Daar schetste hij wél een doemscenario (‘we staan voor een donkere winter’) maar miste hij de koppeling met een wenkend perspectief (‘maar het hoeft niet zo te zijn’). Noch sprak hij zijn vertrouwen uit in het Amerikaanse volk (‘ik weet dat we deze uitdaging samen kunnen overwinnen, en ik zal er voor zorgen dat we deze uitdaging samen zullen overwinnen!’).

‘Dat maakt de keuze voor Biden gevoelsmatig al snel een keuze voor de zekerheid op nóg meer hel en verdoemenis – het tegenovergestelde van zijn boodschap.

‘Door verder zoveel leugens van Trump onweersproken te laten en ook niet te benoemen wat er tijdens het debat gebeurde (metacommunicatie), lieten de gespreksleider en hij de president wel erg makkelijk wegkomen met zijn leugens en feitelijke onjuistheden. Waardoor de kijker pas na de factcheck alles wat tijdens het debat gezegd is werkelijk op waarde zal kunnen schatten.’

LEES OOK:

Het gaat vaak over de persoonlijkheden van Biden en Trump, maar wat zijn hun standpunten?

POTUS de podcast

Gijs Groenteman neemt elke vrijdag de campagneweek door. Waar was Trump, wat deed Biden en waar had Amerika het over? Met POTUS de podcast ben je weer bij.

Quiz: Test uw kennis over de Amerikaanse verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden