Columnmax pam

Hermelijnkoorts doordesemde de media bij de 50ste verjaardag van koningin Máxima

null Beeld -
Beeld -

Maandagavond probeerde ik op de Nederlandse televisie een glimp op te vangen van de beschietingen tussen Israël en Hamas. Dat is het conflict waarover de wereld zijn adem inhoudt en waarvan het einde nog lang niet in zicht is. Reken erop dat die oorlog nog zeker tachtig jaar gaat duren. Maar op de Nederlandse buis vond ik er weinig van terug. Wie op de hoogte wilde blijven van de gevechten, moest uitwijken naar CNN, waar ze de polsslag van de harde werkelijkheid wel volgen.

Op de Nederlandstalige zenders ging het de hele avond slechts over twee onderwerpen: het Songfestival én koningin Máxima 50 jaar. Die onderwerpen lijken heel verschillend, maar hebben alles met elkaar gemeen. Het is zeker niet toevallig dat Dionne Stax de Songfestival Top 50 presenteerde, maar ook kirrend van opwinding rondliep in Buenos Aires, waar ze op zoek was naar elke stoeptegel die Maxima had betreden.

Zowel Maxima als het Songfestival is pure showbusiness, de grenzen van camp vaak voorbij. Het zijn sprookjes, de ene met een echte koningin, de andere veelal met dragqueens en verdere buitenissigheden. Hoewel, die echte koningin is ook helemaal niet van adel en als je erover nadenkt en een beetje kijkt naar haar geschiedenis en die van haar familie, wordt het bijzonder lachwekkend dat je zo iemand met ‘majesteit’ zou moeten aanspreken.

Beide fenomenen zijn vooral gebaseerd op uiterlijkheden en zijn inhoudelijk nogal hol. Zij communiceren voornamelijk in clichés en gaan eigenlijk nergens over, maar het is juist die onverplichte gemelijkheid die mensen opvrolijkt en hoge kijkcijfers oplevert. Eindeloos kan de opwinding zijn over een baard, een das die scheef zat, of over een vakantietje dat niet doorging.

Wat de laatste jaren nieuw is, zijn de hele en halve deskundigen, vaak hogeropgeleid, die getuigen van hun liefde voor het Songfestival of voor de rituelen van de monarchie. Je hoeft de staatsiefoto’s van Erwin Olaf maar te zien om te begrijpen: de geportretteerden geloven er echt in en de fotograaf gaat daarin mee. Aan al die talkshowtafels zaten maandagavond tientallen deskundigen met ernstige gezichten vooral te bespreken wat allemaal niet gezegd was en wat ook helemaal niet gezegd had kunnen worden.

Het schijnt dat koningin Wilhelmina het verschijnsel al heeft benoemd – zij sprak zelfs van ‘hermelijnvlooien’ – maar het is Jaap van Heerden geweest die er twintig jaar geleden een beschouwing aan heeft gewijd, getiteld: Hermelijnkoorts. Een aspect daarvan werd gedemonstreerd door Dionne Stax, die op haar zoektocht ook langsging bij de man die de tv-uitzending van Het Huwelijk had geregisseerd. Dionne zegt dan in adoratie: ‘En toen besloot Maxima op jou, Rudolf Spoor, af te stappen!’ De beroemde regisseur, vele jaren ouder dan de beoogde bruid, beaamde dat met trots.

In het algemeen treedt hermelijnkoorts op wanneer een onderdaan zich gevleid voelt door koninklijke belangstelling. Ook republikeinen en andere kritische burgers zijn er niet van gevrijwaard. De oorsprong ervan ligt volgens Van Heerden in de kleutertijd, toen sprookjes werden verteld over ‘een goede fee of dappere prins (…), die in het slachtoffer een van zijn onderdanen herkent’. Ieder mens verlangt naar erkenning van een hogere instantie.

Hermelijnkoorts doordesemde de media. Van Heerden merkt op dat we er alles aan gedaan hebben om leden van het koningshuis uit te sluiten van het publieke debat. De koningin mag geen ingezonden brief schrijven of een controversieel standpunt innemen, maar dat toch overdreven waarde wordt gehecht aan haar opmerkingen, ‘die noodgedwongen leeg en triviaal zijn’.

Zo was het natuurlijk ook in het interview van Matthijs van Nieuwkerk met Máxima. Want laten we eerlijk zijn: in een zorgvuldig afgestemd ritueel werd vrijwel niets gezegd dat ook maar enigszins de moeite van het onthouden waard was. Het interview met Maxima bevestigde de conclusie van Jaap van Heerden dat een parlementaire monarchie de schizofrene situatie heeft opgeroepen, waarin van de vorst een grote wijsheid wordt verlangd, ‘mits die volstrekt nietszeggend is’.

Toch zat er in het interview één opmerkelijk moment. Tegen het eind deed zich namelijk een klein misverstand voor, toen Van Nieuwkerk zei: ‘Ik moet mensen schrik aanjagen.’ Dat was een citaat van Máxima zelf, ooit gevaarloos bij een bijeenkomst uitgesproken, maar Máxima dacht geschrokken dat het de woorden van Matthijs van Nieuwkerk waren. ‘O, Jezus’, moet Maxima gedacht hebben, ‘hij gaat zich nu als een kritische journalist opstellen, dat hebben wij niet afgesproken.’ Heel freudiaans. Het misverstand werd snel opgehelderd. Voor Matthijs was het interview tegelijkertijd een hoogtepunt en een dieptepunt in zijn carrière.

Het blijft in de sterren geschreven of Máxima en andere leden van het koningshuis ooit geïnterviewd zullen worden door een echte journalist. Door mij bijvoorbeeld. Dat zou voor mij een droom, ja, zelfs een sprookje zijn!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden