Heldere taal voorkomt problemen

Abstract en dubbelzinnig taalgebruik (C1) leidt tot onnodig dichte spitsstroken en wanhopige huiseigenaren. Een pleidooi voor begrijpelijke taal (B1).

Simo GoddijnFloor van HorenInge Leenders en Ingrid Molenaar en Wessel Visser

We leven in een non-informatiemaatschappij. We overladen elkaar met informatie, maar het grootste deel van die informatie is zo abstract, dubbelzinnig of onbegrijpelijk, dat het de naam informatie niet verdient. Wie kent niet het verhaal van de spitsstrook op de A1 bij Hoevelaken die jarenlang voor niets dicht bleef?

Verkeerde been
Ambtenaren van het ministerie van Camiel Eurlings en de landsadvocaat hadden een uitspraak van de Raad van State verkeerd geïnterpreteerd. Let op, het ging hier dus niet om mensen die te dom, te ongeïnteresseerd of te lui zijn om een juridische tekst te begrijpen. Het ging om uitermate gemotiveerde en juridisch geschoolde medewerkers van een ministerie en de landsadvocaat.

Het was de abstracte en dubbelzinnige taal van de uitspraak van de Raad van State die de ambtenaren en de landsadvocaat op het verkeerde been zette. Waarom schrijft de Raad van State niet gewoon: ‘De minister mag de spitsstrook openen. Maar dan mogen auto’s en motoren daar niet harder rijden dan 80 kilometer per uur’? Dan had minister Eurlings begrepen wat de Raad van State bedoelde. En zijn chauffeur ook. Want dan staat er concreet, eenduidig en nauwkeurig wat de minister moet doen.

Zand in de ogen
We trakteren onszelf in toenemende mate op non-informatie die een fatsoenlijk functioneren van onze maatschappij en onze economie in de weg staat. Neem Griekenland. Jarenlang was het land goed ‘geleveraged’. Maar nu moeten we de Griekse staatsobligaties mogelijk ‘herstructureren’ of ‘herprofileren’.

We strooien ons met dit soort taal zand in de ogen. Griekenland goed geleveraged? Griekenland heeft verschrikkelijk veel geld geleend. Griekse staatsobligaties herstructureren of herprofileren? Griekenland heeft de afgelopen jaren zo verschrikkelijk veel geld geleend, dat het nu de rente voor die leningen niet meer kan betalen. Laat staan dat het land zijn leningen kan terugbetalen.

We zeggen dan met een eufemisme dat het land zijn staatsobligaties moet herstructureren of herprofileren. Waarom zeggen we niet gewoon dat onze banken en onze pensioenfondsen in het verleden onverantwoord veel geld hebben geleend aan Griekenland? En dat ons dat geld gaat kosten. Maar dat de problemen te overzien zijn, omdat Griekenland gelukkig een hele kleine economie is.

Van C1 naar B1
Goed geleveraged, herstructureren, herprofileren: het is non-informatie. Onder moderne communicatieprofessionals staat dit soort non-informatie bekend als C1. Teksten op taalniveau C1 zijn abstract en vaak dubbelzinnig. Ze zijn daardoor onnauwkeurig en onbegrijpelijk. Teksten op taalniveau B1 zijn daarentegen concreet en eenduidig en daardoor nauwkeuriger en gemakkelijker te begrijpen. Wij pleiten voor een omschakeling van C1 naar B1. Simpelweg omdat communicatie op C1 tot veel te grote problemen leidt. En je deze problemen vermijdt met B1. We geven drie voorbeelden.

De helft van de Nederlanders met een eigen huis weet niet dat ze met een aflossingsvrije hypotheek na 30¿jaar rente betalen hun lening nog moet terugbetalen. Dat lijkt dom, maar wat als je bank je op taalniveau C1 vertelt dat je met deze hypotheek ‘lage maandlasten’ hebt omdat je geen ‘aflossing verschuldigd bent’? En wat als in de voorwaarden staat ‘dat de aflossing van de hoofdsom aan het einde van de looptijd plaatsvindt’? Dankzij dit soort teksten weet een kleine twee miljoen huishoudens niet dat zij binnenkort ruim 300 miljard euro moet terugbetalen.

Gemiddeld is dat 150.000 euro per huishouden. Dat geld hebben zij niet. Een nieuwe lening is voor veel mensen geen optie, want na 30 jaar mag je de hypotheekrente niet langer aftrekken. Zij moeten hun huis verkopen. Voor een deel van hen zal de waarde van het huis niet genoeg zijn om de lening terug te betalen. De problemen voor deze mensen en voor de huizenmarkt laten zich raden.

Ontoegankelijke besluiters
Niet alleen hypotheekteksten brengen mensen in de problemen. Ook bijsluiters bij medicijnen doen dat. Naar schatting 30 tot 70 procent van de mensen die medicijnen gebruiken, doet dat niet goed. Ook bijsluiters zijn consequent geschreven op taalniveau C1 en zijn allesbehalve behulpzaam voor een goed medicijngebruik. Sterker, talloze artsen raden hun patiënten af de bijsluiter te lezen, omdat deze hen op het verkeerde been zet. Ontoegankelijke bijsluiters betekenen bakken met weggegooid geld in een sector die de komende jaren erg op de kleintjes moet letten. Om over de gezondheidsschade nog maar te zwijgen. Begrijpelijke bijsluiters leveren betere gezondheidszorg tegen lagere kosten.

Tot slot Chemie-Pack. Chemie-Pack is een zogenoemd BRZO-bedrijf. BRZO betekent Besluit Risico's Zware Ongevallen. Het BRZO stelt hoge eisen aan veilig werken. Maar wat als dit in de vergunning staat: 'Bij het begin van het verladen van een brandgevaarlijk product waarbij elektrostatische oplading mogelijk is, naar een tank waarin een explosief gasmengsel aanwezig kan zijn, moet gedurende een aanloopperiode als gesteld in het rapport Gevaren van statische elektriciteit in de procesindustrie van de stuurgroep Rivepro, de vloeistofsnelheid worden beperkt tot 1 m/sec.; er moeten voorzieningen zijn om deze beperking te waarborgen.'

Wat moet je met zo'n abstracte en onnauwkeurige C1-tekst? Wat is een aanloopperiode? Hoeveel seconden of minuten is dat? En dit: de vloeistofsnelheid moet worden beperkt. Wie moet dat doen? De chauffeur van de tankauto? Een medewerker van Chemie-Pack? Of dit: er moeten voorzieningen zijn om deze beperking te waarborgen. Wat zijn voorzieningen? Is dat een man van 95 kilogram die met zijn volle gewicht op de slang moet gaan staan? Of iets anders? Schrijf dit soort abstracte en onnauwkeurige teksten in vergunningen en veiligheidsinstructies en we kunnen net zo goed stoppen met het vergunningencircus. Wij weten natuurlijk niet zeker of je een brand bij een chemisch bedrijf met concrete, nauwkeurige en voor iedereen begrijpelijke B1-teksten kan voorkomen. Maar vergunningen en instructies op C1 hebben geen effect. We hebben in ons land veel bereikt als het gaat om veilig werken. Het is nu tijd voor een volgende stap: schrijf vergunningen en veiligheidsinstructies op taalniveau B1.

Pain-in-the-ass
Het abstracte, onnauwkeurige en onbegrijpelijke C1 is de grote pain-in-the-ass van onze maatschappij: onnodig dichte spitsstroken, wanhopige huiseigenaren, zieke patiënten en onnodige ongelukken op het werk. Laten we concreet, nauwkeurig en begrijpelijk met elkaar communiceren. Dat heeft alleen maar voordelen. Wij pleiten daarom voor B1.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden