verslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Rijswijk

Heimwee naar de Koude Oorlog, dat hebben we toch maar bereikt

null Beeld

De Koude Oorlog Experience is zaterdag nog geruststellend in handen van mannen, de vrouwen doen hier tenminste gezellig de broodjes (‘Voor iedereen een wit, een bruin en een krentenbol’).

De ene man heeft ‘een passie voor schuilkelders’, de andere man heeft heimwee naar met je vader verkiezingsfolders voor het CDA door brievenbussen duwen, lang voordat de partij ‘helemaal implodeerde’. En allemaal missen ze het gevoel dat Nederland ‘echt jouw land’ was, een duidelijk land, dat je begreep.

Afweergeschut bij de Koude Oorlog Experience Beeld
Afweergeschut bij de Koude Oorlog Experience

De mannen van de Koude Oorlog Experience zijn de vrijwilligers die op landgoed Overvoorde in Rijswijk het sympathieke kleine Museum Bescherming Bevolking (BB) draaiend houden, en de bijbehorende commandobunker met slaapzaaltjes en stralingsmeters, waar BB’ers destijds echt oefenden voor een kernramp. Alles tot in detail weer prachtig vintage ingericht, naar voorbeeld van het Stasimuseum in Berlijn.

De civiele Bescherming Bevolking, in 1952 opgericht, moest Nederlanders bij een kernoorlog hulp bieden. Dat laatste leek ietwat optimistisch, zeker toen de ‘Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf’ in 1961 overal werden thuisbezorgd, met praktische tips voor schuilplaatsen onder keldertrap of bureau. Harry Mulisch schreef een satire (‘Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf, tijdens de Jongste Dag’) en niet lang daarna werd er steeds meer bezuinigd op de BB, tot die in 1986 is opgeheven. Ter gelegenheid waarvan Kees van Kooten op tv als ‘krities AVRO-lid’ Cor van der Laak onvergetelijke nieuwe wenken voor een ramp gaf, vanuit zijn keukenkastje. En hij het tijdperk van het individualisme inluidde met de woorden ‘Weest allen uw eigen blokhoofd!’.

Twee jaar hebben de vrijwilligers hun contact samen digitaal in leven moeten houden, nu mogen ze weer los, met hulp van veertig ‘reënacters’, amateuracteurs in kleding uit die tijd, zodat het allemaal net echt is ‘en je vanzelf weer gaat voelen hoe het was’. Tweehonderd mensen komen kijken naar de uniformen, de historische voertuigen, de bomdrukmeter, het luchtafweergeschut en de schietdemonstratie met een echte kalasjnikov. Een mevrouw vraagt bij de kassa ‘waarom het niet gratis is’, de opkomst valt een beetje tegen, desondanks genieten de vrijwilligers van hun 24 uur saamhorigheid. Ze eten vanavond samen uit een authentieke veldkeuken en slapen daarna in legertenten. In het dagelijks leven zijn ze van alles, van verwarmingsmonteur tot ingenieur, hier zijn ze gelijk, net als bij de BB.

Riko van der Stap, ‘locatiemanager’ van het Museum Bescherming Bevolking, was jaren gevangenisbewaker in de P.I. Scheveningen en werkt nu in de gevangenis van Rotterdam. Dat doet iets met je beeld van Nederland, zegt hij, ‘ik zie veel ontwrichting’.

Verwarmingsmonteur Rémon de Man, voorzitter van de stichting Cultureel Erfgoed Koude Oorlog (CEKO), ziet één voordeel in de coronacrisis: ‘Vóór corona was het lastig om jongere mensen uit te leggen hoe een volksangst voelt. Maar corona heeft de massale angst voor het eerst sinds de Koude Oorlog weer helemaal teruggebracht.’

De BB is lange tijd ‘door het slijk’ gegaan, zegt Rémon. Mulisch heeft het imago geen goed gedaan, erkent Riko, maar toch was de BB volgens hem ‘een van de grootste en best georganiseerde hulporganisaties van Nederland’. De inzet en bereidwilligheid van de ruim 150.000 BB’ers verwarmt hun gemoed nog steeds. ‘De BB was van het volk en voor het volk’, kom daar nog maar eens om: ‘Het gevoel dat we het met zijn allen moeten doen.’

Werktuigbouwkundige Jan Borghuis, die hier de landmacht tijdens de dienstplicht nabootst (‘we pakken de oude boekjes erbij en doen alles precies zoals het daar staat’), liep met zijn vader met die CDA-folders: ‘Een jaar later werd er over wat in dat verkiezingsprogramma stond ook écht gediscussieerd in de Kamer, je had nog het gevoel dat de politiek feeling had met de maatschappij.’

Vaccinatieweigeraars tonen nu hoeveel eigen blokhoofden Nederlanders inmiddels telt, de politiek verkruimelt, de formatie is een fata morgana en de Koude Oorlog biedt voorlopig troost. Dat hebben we toch maar met zijn allen bereikt.

Duik gerust even in uw keukenkastje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden