VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Maastricht

Heel voorzichtig staakt de zorg tegen ‘de shitsituatie’, die veel meer omvat dan salaris alleen

null Beeld

Daar waren ze weer, in de Troonrede: de mensen van de zorg. ‘De komende periode staat in het teken van mentaal en fysiek herstel voor deze beroepsgroep’ – en dinsdag staken ze. Nou ja, heel voorzichtig, loyaal aan de patiënt, binnen de protocollen en alleen in de academische ziekenhuizen, en niet eens met alle vakbonden, want NU ’91, ontstaan als harde actiegroep, is afgehaakt.

‘En natuurlijk dank’, zei koning/kabinet, ‘daar is een buitengewone prestatie geleverd’ – de zorg krijgt er wat geld bij, te betalen door de verzekerden. Knieperig tot het eind is dit land, behalve als het gaat om miljarden voor kekke innovatiefondsen, of zorgen dat de rijksten fiscaal goedkoop in elektrische limousines rijden.

Dat zou wat zijn: de inkomstenbelasting voor mensen in de zorg met de helft verlagen, een fiscale ingreep die de beroepsgroep mentaal en fysiek herstelt. Het is vast niet de bedoeling.

Ziekenhuis Maastricht. Beeld Actiefoto
Ziekenhuis Maastricht.Beeld Actiefoto

Deze zomer lag ik in een Deens ziekenhuis drie dagen te wachten op een buikoperatie, omringd door de zorg van Poolse, Letse en Spaanse verpleegkundigen. Het Deense medische model is populair in Nederland – talloze werkbezoeken en inspiratiereizen zijn er gebracht – maar hier lagen de patiënten tot op de gangen van de spoedeisende hulp vanwege personeelstekort, en doken ’s nachts verwilderde chirurgen op aan mijn bed om te vertellen dat de klus opnieuw was uitgesteld.

Op de verkoeverkamer zei nachtverpleegkundige Louise dat er een staking gaande was; volgens een Deense wet uit 1969 wordt de zorg minder betaald dan gelijkwaardige ‘mannenberoepen’. ‘Het wordt nog steeds als een soort hobby gezien’, zei Louise, en ze vertelde hoe, net als hier, verpleegkundigen tijdens de pandemie helden waren, maar nu als inhalig worden weggezet omdat ze meer salaris vragen. Een harde, maandenlange staking was het, om ’m te breken moest de Deense regering een noodwet maken.

Het infarct van de zorg

Nu Nederland: dinsdag draaien de academische ziekenhuizen zondagsdiensten, uit onvrede met het cao-bod van de werkgevers, maar vooral uit woede over het infarct van de zorg. Alles daar is wankel en onhoudbaar, schreef de WRR, het personeelstekort bleek onoplosbaar – zelfs voor bureaucratisch magiër Doekle Terpstra, die het drie jaar probeerde in dat rare eilandenrijk van belangen.

Verpleegkundigen en verloskundigen lopen weg, dat is de situatie, zegt Jürgen Intemann in het FNV-bondskantoortje waar hij de staking voorbereidt voor het MUMC+, zoals zijn ziekenhuis tegenwoordig heet. Ook artsen, informatici, iedereen. Vanwege het salaris, maar vooral om de werkdruk, slechte werktijden, inflexibele managers, vermoeidheid, ‘het gaat om de stress hier in huis’. Alle operatiekamers staken, 125 dokters, 31 afdelingen waaronder de zijne, ict.

Het is nogal een expeditie, want er moet exact in kaart worden gebracht wat een zondagsdienst betekent voor de patiënten. Actiedraaiboek, dagprogramma, veiligheidsoverleg; Maartje Baltussen komt binnen met de spandoeken, ‘het is aanpoten nu, maar als we niks doen, blijft het dezelfde shitsituatie’.

De oorzaak is niet de pandemie, zeggen ze meteen, de overbelasting gaat jaren terug. ‘Er is geen tijd meer om een patiënt te troosten, het is minutenwerk geworden.’ Staken gaat in tegen ons gevoel, zegt Maartje. ‘Staken is een proces’, zegt Jürgen. ‘Het bouwt zich op, mensen worden steeds bozer en radicaler, alles is opgekropt.’

Woedend keerden ic-verpleegkundigen zich tegen het management van het Erasmus MC, schreef NRC dit weekend, en ze kregen een ‘Rupsje Nooitgenoeg’ terug. De baas vindt het gezeur, en koopt het af met ‘externe burn-outcoaches’.

Lappendeken van financiële belangen

In Maastricht, zegt Jürgen, ‘staat de raad van bestuur ver van de werkvloer af’, die is erg bezig met efficiëntie, ‘Klant Plus’-projecten en ‘operational excellence’ (‘onze reis naar de zorg van de toekomst’), terwijl het inflexibele functiewaarderingssysteem dateert uit de oudheid. ‘Het eerste wat de nieuwe bestuurder zei, was: “We moeten meer doen met minder”, dat is wat ze altijd zeggen. Maar dit bedrijf is gewoon niet gezond.’

Financieel wel, trouwens, het resultaat is elk jaar miljoenen positief. ‘Geld gaat soms naar dingen die je niet begrijpt.’

Krijg er eens grip op: de zorg is een lappendeken van financiële belangen geworden, elk ziekenhuis zijn eigen ict-systeem, artsen met eigen bedrijfjes, het bizarre onderscheid tussen academische en perifere ziekenhuizen, tussen maatschappen en loondienst, particuliere klinieken ertegenaan gebouwd – waar dezelfde mensen werken voor ander geld.

‘Kom op hé’, zegt Jürgen, geen gestaald actievoerder. ‘Word eens wakker.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden