ColumnSheila Sitalsing

Heel langzaam verandert het massale ontwijken en ontduiken van belasting

.Beeld .

Miljonairs en miljardairs willen belasting betalen. Graag en veel, of in elk geval meer dan nu. Of nou ja: een paar miljonairs en miljardairs zouden dat willen. Het zijn er niet overdreven veel: 135 (onder wie Paul Polman en zes andere Nederlanders) ondertekenden een open brief van die strekking en lieten hem circuleren in Davos. Als je voor de zeehondjes de straat op gaat, heb je in een middag meer handtekeningen verzameld, maar op zeehondengebied zijn de belangen wellicht minder groot.

Dit gaat om bedragen uit een andere wereld. Bovenaan de miljonairsbrief staat het getal 8.000.000.000.000, het bedrag in dollars dat volgens schattingen via belastingontwijk- en ontduikconstructies is beland in belastingparadijzen, goed voor 10 procent van het wereldwijde bruto binnenlands product.

Die schatting komt uit boeiend onderzoek van de economen Gabriel Zucman en Annette Alstadsaeter. Ze laten zien hoe Zwitserland tot de jaren tachtig van de vorige eeuw eigenlijk de enige betrouwbare vluchthaven was, waardoor het nog steeds een van ’s werelds drukst bezochte financiële prostitués is: ieders vriend, niemands vijand, een dump- en doorvoerplek voor dictatorvermogen, illegaal verworven en gestolen geld, en eerlijk verdiende middelen waar de eigenaar geen eerlijke belasting over wil betalen. Later kwamen daar paradijzen als Panama en de Bahamas bij waar veel van het Zwitserse geld naartoe wordt gesluisd, en Hongkong, dat een offshorecentrum van groot belang is geworden. Veel van dit geld komt opvallend vaak, aldus de onderzoekers, uit landen die over veel olie en andere natuurlijke grondstoffen beschikken en uit landen die politiek instabiel zijn.

De massale ontwijking en ontduiking vraagt volgens de ondertekenaars van de brief om ‘hogere en eerlijkere’ belastingheffing van de rijksten, om ‘internationale belastinghervormingen om belastingontwijking door individuen en bedrijven te voorkomen’. De briefschrijvers dringen daarop aan ‘als leden van de meest bevoorrechte groep mensen die ooit op aarde heeft rondgelopen’.

Het is eenvoudig schamper te doen over zo’n brief. De klaagzangen over het rijker worden van de rijken, over hoe dat het sociale weefsel aantast en de woede en verongelijktheid voedt, over hoe de superrijken zich ver verheven voelen boven het democratisch vastgestelde algemeen belang en liever koninkje spelen in hun zelfverkozen filantropenbubbel, over hoe daarmee de macht verschuift van verkozen politici naar de mannen met heel veel geld, over hoe een land daardoor ontwricht kan raken: we horen ze al jaren. De opstand tegen de 1 procent, Piketty, het is een eeuwigheid geleden.

Toch veranderen er dingen. Heel langzaam, als in het verhaal van de druppel en de steen. Zo blijkt uit de onthullingen rond Isabel dos Santos, de voormalige presidentsdochter die Angola leegroofde, dat een groeiend aantal westerse banken haar liever niet als klant wilde. En dat het verscherpte toezicht op trustkantoren de adviseurs van Dos Santos ertoe heeft genoopt andere routes door Nederland te zoeken (die overigens voorhanden bleken, want een goede adviseur in kwaaie zaken is niet voor één gat te vangen).

Ook de aanpak van multinationals die hun winsten naar het laagste putje laten stromen, komt op stoom. De routes zijn bekend, rechters worden ingeschakeld. Vrijdag liet eurocommissaris Margrethe Vestager in de Volkskrant weten dat ze, als er niks gebeurt, dit jaar met een plan komt voor de in Europa zo gewenste digitaks op bedrijven als Google en Facebook.

Van alle kanten sluiten de netten zich. Het is hard werken, voor elke afgesloten route opent zich mettertijd een nieuwe, maar de weggetjes worden smaller. Het kan. En het moet. Pak ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden