columnKeulemans in quarantaine (17)

Heeft Zweden het dan tóch veel beter gedaan dan wij?

null Beeld

Terwijl in het Catshuis het kabinet zich weer tobbend boog over de avondklok, zoemde in Zweden een opmerkelijk nieuwtje rond. Twee op de drie Europese landen, zo bleek uit een nieuwe analyse van de oversterfte in Europa, is zwaarder getroffen door de coronacrisis dan het land van de honderdduizend meren. Zweden heeft het weliswaar slechter gedaan dan zijn directe buurlanden; intussen was de oversterfte er lager dan in landen als Zwitserland, Oostenrijk, Frankrijk en – komt-ie – Nederland.

Nou moe! Zweden is immers dat land met een grotendeels vrijwillige lockdown. Zonder schoolsluiting, avondklok of maskerplicht. ‘Ze hebben gekozen voor maatregelen die zo streng zijn dat het effect heeft, maar ook zo mild dat het is vol te houden’, vertelt cabaretier, columnist en wetenschapper Jasper van Kuijk als ik hem bel. Van Kuijk woonde een jaar in Zweden en kent het coronabeleid goed. ‘Zweden heeft vanaf het begin gezegd: dit wordt een marathon. We moeten ervoor zorgen dat we de steun van de bevolking houden, en dat de mensen ook in andere opzichten gezond blijven.’

Bij de eerste golf ging dat niet goed. Het virus bereikte de verpleeghuizen, de golf hield langer aan dan in andere landen, en economisch had Zweden er weinig aan: de economie werd haast net zo hard getroffen als die van buurlanden. Het kwam de Zweden te staan op lullige artikelen in de internationale pers – ‘the world’s cautionary tale’, schamperde The New York Times – en een opstand van binnenuit, van wetenschappers die een strengere aanpak eisten.

Maar, zo constateert Fredrik Charpentier Ljungqvist van de Universiteit van Stockholm nu, de tweede golf viel juist mee. Zweden heeft het been bijgetrokken, zou Hugo de Jonge zeggen. In de ranglijst van de minste oversterfte in dertig landen, prijkt Zweden op plek 8, en komt Nederland op plaats 19.

De pest is: door de mist van definities en andere complicerende factoren weet je het ook weer niet helemaal zeker. Zo rekent het ene land bij de oversterfte zijn jaarlijkse griepsterfte mee, en het andere niet. Op papier telt Zweden 125 coronadoden per honderdduizend inwoners en Nederland 89. Maar dat is ook weer vertekend: zo administreert Zweden sterfgevallen erg snel als coronadoden.

Een zondagavond lang stoei ik met de cijfers. Ik bereken hoe het zit als je de wegendichtheid per land meetelt als verzachtende omstandigheid, een truc die ik afkijk uit een studie naar corona in Frankrijk. Want hoe meer wegen, des te meer zo’n virus zich kan verspreiden, is de gedachte. Tel dat mee, en Nederland staat opeens op plek 7, en Zweden op plek 14 in de top van EU-landen die het goed hebben gedaan.

Naar een tip van Ruben van Gaalen (CBS, UvA) corrigeer ik voor nog zo’n factor: hoe vaak men in een bepaald land omgaat met familie en vrienden, een wonderlijke statistiek die wordt bijgehouden door European Social Survey. Dit keer komt Zweden op 5 en Nederland op plaats 8. Als het u al duizelt: geen nood, mij ook. Toekomstige, echte onderzoeken zullen ongetwijfeld pas écht uitwijzen welk land het beste coronabeleid voerde.

Toch beginnen me ook wat patronen op te vallen. Eén: Zweden is niet het coronawalhalla dat de alles-moet-open-types erin zien, maar ook niet de totale mislukking die voorstanders van harde maatregelen ervan maken. In Europa is het meer een middenmoter: veel zwaarder getroffen dan andere Scandinavische landen, maar lang niet zo erg als België, Groot-Brittannië of de voormalige Oostbloklanden.

En twee: landen laten zich niet goed met elkaar vergelijken. Welke complicerende factor je ook meeweegt, prompt wordt de toplijst van succeslanden en mislukkingen helemaal anders. Vrij zinloos natuurlijk ook, om een dichtbevolkt handelsknooppunt als Nederland gelijk te schakelen met Zweden, waar ze veel minder vliegverkeer hebben, geen grote havens, een ander klimaat en een totaal andere geografie.

En tja, wanneer ‘werkt’ een aanpak? Ik herinner me iets wat Van Kuijk zei. ‘De besmettingsgraad was hoger, zeker tijdens de eerste golf. Maar tegelijkertijd werd het sociaal-maatschappelijke leven minder geraakt. Scholen, horeca en bibliotheken bleven open, kinderen mochten blijven sporten, sociaal contact werd niet volledig aan banden gelegd. Alleen zie je dat soort dingen niet terug in de coronacijfers.’

Alledaagse vragen over het coronavirus, beantwoord door wetenschapsredacteur en ‘coronaverslaggever’ Maarten Keulemans. Ook een vraag? Mail het openredactie@volkskrant.nl, onder vermelding ‘Keulemans’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden