OpinieFeiten voor bij de borrel

Heeft #MeToo ook echt een doorbraak betekend?

Slachtoffers van seksueel misbruik hebben dankzij #MeToo een stem gekregen. Maar betekent de beweging ook echt een doorbraak?

Zedenmisdrijven.Beeld Bart Mijnster

‘Een historische dag’, er is ‘een nieuw landschap ontstaan voor slachtoffers van seksueel misbruik’: de aanklagers en #MeToo-aanjagers schuwden grote woorden niet toen Harvey Weinstein maandag in New York werd veroordeeld voor aanranding en verkrachting.

Dat is ook niet gek: als de #MeToo-beweging iets heeft willen aantonen, is het wel dat veel daders tot nu toe wegkwamen met seksueel geweld en intimidatie. Dat het uithangbord der daders werd veroordeeld, voelde als een precedent.

Maar is er inderdaad sprake van een doorbraak dankzij #MeToo? Hoeveel mensen zijn in Nederland slachtoffer van aanranding en verkrachting? En hoeveel van deze zaken komen voor de rechter? Om ervoor te zorgen dat u goed beslagen ten ijs komt in deze discussie, doken we voor u in de cijfers.

Uit cijfers over 2018 van de politie en de Raad voor de rechtspraak komt een duidelijk beeld naar voren: slechts 6,5 procent van de zedenzaken komt uiteindelijk voor de rechter.

De eerste hobbel is de grootste: 59 procent van de slachtoffers komt niet eens bij de politie, vanwege schuldgevoelens, schaamte en een perceptie van machteloosheid: heb ik wel genoeg bewijs?

Van de slachtoffers die wel naar de politie gaan, besluit de helft alsnog geen aangifte te doen. Bijvoorbeeld omdat de dader een bekende is; ook zoeken slachtoffers soms alleen hulp, of willen ze vooral dat het misbruik stopt. Ook kan het zijn dat er geen sprake is van een strafbaar feit. Drukte en onderbezetting bij de zedenpolitie leiden er daarnaast toe dat het vaak maanden tot jaren duurt voordat een onderzoek wordt gestart. Van de zaken die vervolgens bij het OM terechtkomen, wordt de helft geseponeerd. Verreweg de belangrijkste reden hiervoor is een gebrek aan bewijs.

De laatste hobbel blijkt het kleinst. Volgens de Raad voor de rechtspraak werden verreweg de meeste verdachten (84 procent) veroordeeld. In combinatie met de eerdergenoemde 6,5 procent betekent dit dus dat in 2018 in een op de twintig gevallen een dader werd veroordeeld.

Seks tegen de wil.Beeld Rutgers Stichting / Bart Mijnster

In de praktijk ligt het aantal gevallen waarschijnlijk hoger, denkt het Centrum Seksueel Geweld. Zij schatten dat er jaarlijks maar liefst honderdduizend slachtoffers van seksueel geweld zijn.

In dit feitenrelaas mag de valse aangifte niet ontbreken, een fenomeen dat nogal eens van stal wordt gehaald ter verdediging van verdachten van seksueel misbruik. Hoewel weleens wordt beweerd dat valse aangiften veelvuldig voorkomen, blijkt uit Amerikaans onderzoek dat het gaat om niet meer dan 5 procent. In Nederland is hier geen onderzoek naar gedaan.

Heeft #MeToo nu wel of geen effect gehad? Het lijkt erop van wel – in ieder geval tijdelijk. Want volgens een studie van de Yale-universiteit heeft de beweging ertoe geleid dat het aantal slachtoffers van seksueel geweld dat naar de politie stapte internationaal met 14 procent is toegenomen. Hoewel het #MeToo-effect na verloop van tijd enigszins afnam, spreken de onderzoekers na vijftien maanden nog steeds van een ‘sterk effect’.

Ook in Nederland is dit effect zichtbaar. Uit cijfers van de Nederlandse politie blijkt dat het aantal meldingen van zedendelicten in de laatste maanden van 2017 en in heel 2018 ook hier is toegenomen. Aan de andere kant heeft de toename van het aantal meldingen vooralsnog niet geleid tot meer aangiften.

Zedenmisdrijven in Nederland.Beeld Bart Mijnster

Goede kans dat de cijfers volgend jaar heel anders liggen. Minister Grapperhaus van Justitie presenteert binnenkort een nieuwe zedenwet, waarin waarschijnlijk zal staan dat seks strafbaar wordt als een van beiden niet wil, ook als er geen dwang wordt gebruikt.

De Weinsteins van Nederland zijn gewaarschuwd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden