Column Martin Sommer

Hebben we behalve ‘schreeuwers’ straks nog wel een oppositie?

Houdini Rutte was iedereen weer te slim af. De oppositie was nog bezig de messen te slijpen na de presentatie van de klimaatrapporten van PBL en CPB. Dus het was te weinig voor ‘Parijs’ en de laagste inkomens waren de klos. En hop, daar had je Rutte, als een wielrenner in de sprint, erop en erover. Er komt minder belasting voor de mensen, en de bedrijven moeten betalen, precies zoals Jesse Klaver had bedacht, die ‘onwijs blij’ was omdat het kabinet het GroenLinkse pad had gekozen.

Behalve bij Baudet en Wilders was de euforie meteen natiebreed. We hebben vanwege de opwarming weliswaar geen Elfstedentocht meer, maar regeren doen we met zijn allen. Minister Hugo de Jonge had het al gezegd tijdens een tv-debat, we gaan na de verkiezingen gewoon nog wat meer bellen, en samen doen, dat is echt Nederlands. De coalitie bleek Ruttes coup te hebben voorgekookt, op initiatief van Dijkhoff nota bene, die dat van die klimaatdrammer helemaal niet had gemeend. Dijkhoff blij, want Baudet had het nakijken met zijn duizend miljard. Buma blij, want die kon zich loswurmen uit zijn zelfgegoten gele-hesjes dreigement. Jetten blij, want ‘Parijs is in zicht’. En Segers blij, want bij de ChristenUnie zijn ze altijd blij.

Rutte: erop en erover... Beeld ANP

Begrijpelijke opluchting, nadat Maurice de Hond zondag had gesomberd dat er een tweede Fortuyn-revolte zit aan te komen bij de verkiezingen volgende week woensdag. Zo diep was de coalitie bij Peil.nl gezonken. Er zouden niet één maar twee partijen extra nodig zijn om een senaatsmeerderheid te halen. Na de handreiking aan Jesse Klaver, wie sluit er zo verder aan? De PvdA? Het deed denken aan de strooptocht in 2010 van minister Jan Kees de Jager. Die moest ook een meerderheid bij elkaar bedelen om een verdrag te halen, in zijn geval de EMU-voorwaarden. Dat werd het beroemde sprintje naar de 3 procent. Ook toen was er een soort oranjegevoel van waarin een klein land groot kan zijn.

Ikzelf bevond mij op het moment van Ruttes persconferentie in de Eerste Kamer, in de kinderlijke veronderstelling dat de verkiezingen van volgende week daarover zouden gaan. In zijn recente staatscommissie-rapport over het parlementaire stelsel had Johan Remkes nog de loftrompet over de Eerste Kamer gestoken, juist als contrapunt van de ‘overkant’ waar het monisme hoogtij viert. In de Tweede Kamer doen regeringsfracties niets liever dan meebesturen.

Klaver: onwijs blij... Beeld ANP

Benauwde meerderheden leiden ertoe dat interne tegenspraak al helemaal uitgesloten is, in de VVD voorop. Volgens Remkes en zijn commissie zou de Eerste Kamer de rol van verstandige oppositie moeten overnemen, omdat de Tweede Kamer het laat afweten door voortdurende afstemming en torentjesoverleg. Om een voorbeeld te geven: ik lees in het klimaatrapport van het CPB dat de kosten die particulieren straks moeten maken voor schone auto’s, isolatie en verwarming, niet zijn meegenomen in de doorrekening. Als alle partijen behalve de ‘schreeuwers’ zo direct in het kielzog van Rutte meevaren, wie is er dan over in het politieke midden om namens mij hierover vragen te stellen in de Kamer?

Het is een romantische gedachte, de Eerste Kamer die fungeert als correctie op de Tweede. Met alle mitsen en maren en rare dubbelfuncties van senatoren is het waar dat zo’n deeltijdparlement politici oplevert die meer zien van de samenleving dan de collega’s onder de beruchte kaasstolp die Tweede Kamer heet. Remkes wijst in zijn rapport op de snelle doorstroming van Tweede Kamerleden die ook niet helpt voor een bezonken oordeel. Woensdagavond hadden we het Nieuwsuur-debat tussen Klaver, Jetten en Baudet, doorgewinterde politici van net 30. Voorzichtig gezegd draagt al die aanstormende jeugd niet bij aan het vertrouwen in de beheersing van het politieke handwerk.

Dus leve de grijze haren in de Eerste Kamer, en ik help Remkes hopen dat dat meer wijsheid oplevert. Maar toen ik de aanstaande senatoren Mei Li Vos (PvdA) en Paul Rosenmöller (GroenLinks) op televisie zag, zonk me de moed in de schoenen. De senaat wordt geacht wetten eigenwijs te toetsen op handhaafbaarheid en juridische houdbaarheid. Maar Rosenmöller beloofde ‘samen met Jesse’ te gaan opereren en Mei Li Vos gaf op hoge toon te kennen dat de Eerste Kamer net zo politiek is als de Tweede. Daar komt bij dat ook aan regeringszijde zelfstandigheid nauwelijks op prijs wordt gesteld. Ik hoorde dat nota bene Remkes zelf had willen opgaan voor een zetel in de senaat. Hij zag ervan af, naar het schijnt onder druk van de VVD-partijtop, en wel omdat zijn eigengereidheid wordt gevreesd.

Remkes: te eigengereid... Beeld ANP

Nederland houdt van gezamenlijkheid, dus niet van eigenzinnigheid. Historicus James Kennedy beschreef lang geleden in zijn boek over de jaren zestig al hoe dit land van zogenaamd kleine gebaren ineens radicaal om kan slaan, als het sentiment van onontkoombare veranderingen eenmaal heeft postgevat. Ik ken geen ander land waar de klimaatopwarming ineens zo intensief bestreden moet worden als hier. Als door een bijbelse ingeving ziet men de tekenen en worden de bakens verzet.

Het nadeel van deze gang van zaken is ook door Kennedy beschreven. De koersverandering wordt van bovenaf ingezet, niet noodzakelijk gedragen door de bevolking. Dissenters zijn al heel snel ‘schreeuwers’. Zo direct hebben we een ruime meerderheid in de Tweede Kamer die royaal steun geeft aan de grootste verbouwing van Nederland sinds de oorlog, zoals premier Rutte het noemde. Woensdag weten we of de kiezers meedoen aan de verbouwing. Ik heb mijn twijfels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.