Opinie

'Handelshulp' stopt migranten niet

De 50 miljoen van minister Ploumen zal de migratie vanuit Afrika niet stoppen als er niet stevig wordt geïnvesteerd in goed bestuur en in de kracht van de armste groepen.

EcoEnergy vestigde zich in Tanzania zonder instemming van de lokale gemeenschap.Beeld ActionAid

De oproep om 50 miljoen euro 'handelshulp' te investeren in bedrijvigheid in Noord-Afrikaanse landen is politiek misschien slim van minister Ploumen, maar vanuit ontwikkelingsperspectief is het een zwaktebod. Ploumen stelt dat Afrikaanse migranten naar Europa gedreven worden door oorlogen en gebrek aan economisch perspectief.

De grote armoede in deze regio's verdient extra aandacht, daarin krijgt de minister alle steun. Het is echter de vraag of geld pompen in (Nederlandse) bedrijvigheid overzee de migrantenstroom zal keren. De oorzaken van deze volksverhuizingen liggen dieper en vereisen juist publieke investeringen en goed bestuur dat leidt tot perspectief op veiligheid, goed onderwijs, zorg én economische mogelijkheden met respect voor mensenrechten en milieu.

Vijftig miljoen euro is een symbolisch begin, maar op deze indirecte manier niet genoeg om ook maar een fractie van de problemen aan te pakken.

Minder geld

Daarbij komt dat deze miljoenen moeten komen uit reeds bestaande potten geld, zoals het Dutch Good Growth Fund. Als de minister mensen in Tunesië en Ghana wil helpen, kan er minder geld naar andere landen toe. Er is dus geen sprake van 'extra' geld. Als het een (kleine) verschuiving betekent van middelen en huidige focus van Nederlandse export en belangen naar die van jongeren en vrouwen in ontwikkelingslanden, dan is dit een kleine pleister op de wonde.

Op dit moment zet Nederland namelijk vooral in op sectoren en investeringen waar het zelf het meeste baat bij heeft, zoals grootschalige agrarische ontwikkeling voor energie en export. Dat slokt helaas bestaande akkers en schaars water op, veroorzaakt milieuvervuiling en verlies van biodiversiteit, en verjaagt kleinschalige boeren (meestal vrouwen) die hun eigen voedsel verbouwen.

Het huidige kabinet heeft het politieke accent en de geldstroom verlegd van hulp naar handel, overigens zonder hard bewijs dat de private sector een betere kans heeft om armoede te bestrijden.

Eerder in de Volkskrant

Raoul du Pré schrijft over het kabinetsplan om 50 miljoen euro te investeren in de ontwikkeling van de Afrikaanse economie.

Volgens het commentaar van woensdag 27 mei is de economische ontwikkeling van Afrika een must, maar lukt dat niet met handel alleen.

Lees hier het ingezonden stuk van Minister Ploumen, waarin zij pleit om Afrikanen hulp te bieden in eigen land.

Levert Ploumens vinger in de dijk werkelijk iets op? Lees hier het antwoord van Chef opinie Arnout Brouwers.

Waarschuwing

Onze ActionAid-collega's in bijvoorbeeld Sierra Leone, Kenia, Senegal en Tanzania waarschuwen voor de zichtbaar negatieve effecten van groeiende investeringen en handel.

Lokale ondernemers en boerinnen (die ongeveer 80 procent van de voedselteelt voor hun rekening nemen) profiteren zelden van buitenlandse investeringen. Zij verliezen in veel gevallen de toegang tot hun land en tot natuurlijke hulpbronnen en hebben niet genoeg techniek en schaalgrootte voor de internationale handel.

Daarnaast zijn de financiële baten voor overheden en bevolking vaak onduidelijk. ActionAid onderzoekt al een paar jaar bestaande belastingpraktijken en belastingontwijking. Nederlandse accountantskantoren zoeken juist in Afrika actief naar gastlanden met de beste tax holidays om zo min mogelijk te hoeven afdragen. Afrika's natuurlijke rijkdommen worden zo weggesluisd, zonder dat de bevolking daar inspraak, belastinginkomsten voor onderwijs of zorg voor terugkrijgt. Malawi had daar genoeg van en zegde eind vorig jaar eenzijdig het belastingverdrag met Nederland op.

Bedrijfsresultaat

Private ondernemingen investeren voor hun bedrijfsresultaat en hoeven zich niet te bekommeren om factoren zoals goed bestuur, onderwijs en zorg. Nederlandse ondernemers willen wel goedkoop personeel, dat gezond, sterk en redelijk opgeleid is.

Die sterkste, slimste jonge mensen krijgen misschien werk in velden met Nederlandse snijbonen, tulpen of suikerriet. Maar vrouwen, mensen die leven met hiv, ouderen en kinderen die achterblijven op het platteland raken achterop en buiten ons bereik.

Deze Nederlandse miljoenen zullen niet bijdragen aan inclusieve ontwikkeling en armoedebestrijding, laat staan een stroom van blijkbaar ongewenste migranten een halt toeroepen als er niet stevig wordt geïnvesteerd in goed bestuur en in de eigen kracht van de armste groepen, zoals vrouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden