Opinie Identiteitspolitiek

Hallo, wit privilege, hoe gaan we met je om? Kijk op Netflix

Cabaretier Chelsea Handler bij de ‘white trash’. Beeld Netflix

Die hele (zwarte) identiteitspolitiek is een modegril die uit de Verenigde Staten is komen overwaaien, is de vaak gehoorde kritiek op anti-racistische activisten in Nederland. Dat slecht vertaalde jargon (‘tot-slaaf-gemaakten’ klinkt anders dan ‘enslaved’) zou hier niet van toepassing zijn; de raciale verhoudingen hier zijn toch niet te vergelijken met die in de VS met zijn bloedige geschiedenis van slavernij, segregatie, lynchpartijen en politiegeweld? De felheid van het debat in de VS valt misschien nog te begrijpen, maar zou hier niet passen. Maar eerlijk gezegd zou wat meer overwaaien van dat Amerikaanse debat de discussie in Nederland goed kunnen doen.

Kijk maar eens naar Netflix. Opvallend hoe nadrukkelijk aanwezig de raciale verhoudingen zijn in de programmering van dit toonaangevende netwerk. Wat ook opvalt is de veelzijdigheid en soms de humor in het debat. De aangrijpende serie When They See Us, het nagespeelde drama van de vijf gekleurde tieners die ten onrechte werden veroordeeld voor verkrachting en mishandeling van een blanke jogster in New Yorks Central Park dertig jaar geleden, deed het debat oplaaien over het politieoptreden met afgedwongen ‘bekentenissen’ en raciale framing. Netflix bracht als vervolg een emotioneel gesprek met de vijf nu volwassen mannen door ­Oprah Winfrey.

Heel grappig is daarentegen de ­serie Dear White People, al drie seizoenen lang een veelbekeken komedie. In 2020 volgt een vierde en laatste seizoen. Regisseur Justin Simien kiest onomwonden voor een perspectief vanuit de personages van kleur, in alle schakeringen. Voor het eerst komt de subcultuur van de zwarte ‘identiteitspolitiek’ heel levendig in beeld. Op een imaginaire universiteitscampus twisten facties, van de conformistische studentenbond tot de radikalinski’s over het te gebruiken jargon, over de strategie en houden onderlinge wedstrijdjes wie het best is in het zwarte bewustzijn.

Hilarische situaties

Dat blijkt allemaal prachtig materiaal voor grappen en hilarische situaties. Twee zwarte studenten kijken naar een vrije dansvoorstelling van een witte medestudente: ‘Ik telde negen vormen van culturele toe-eigening’ (jargon voor pronken met andermans veren, vooral door een dominante groep). En af en toe zeer ernstige situaties, als een blanke agent bijvoorbeeld een wapen trekt tegenover een recalcitrante zwarte jongen, die er een trauma aan overhoudt.

Slimme opmerkingen kunnen verworden tot gedram, maar gelukkig slaat dan de twijfel toe, zelfs bij hoofdpersoon Samantha White.

Simien kreeg de kritiek dat de witte personages wel erg vlak bleven in zijn serie, en hij deed zijn best in de derde reeks de goedbedoelende, maar onhandige Gabe Mitchell wat meer reliëf te geven.

Uiteindelijk gaat het bij de veranderingen in de raciale verhoudingen vooral over hoe de witte meerderheid, ook van alle schakeringen, van houding kan veranderen, Het is een ­belangrijk argument uit de hoek van het anti-racisme. Vandaar de omstreden term ‘wit privilege’.

Op onderzoek uit

Als je zou zeggen dat je je geprivilegeerd voelt omdat je in Nederland bent geboren, zou niemand daar aanstoot aan nemen, maar ‘wit privilege’ klinkt velen in de oren als een onterechte of overdreven beschuldiging. Voor een lange Netflix- documentaire ging cabaretier Chelsea Handler, die heel wat ‘foute’ grappen maakte in haar shows, op onderzoek uit: Hello, Privilege, It’s Me, Chelsea.

Ze zoekt de ene ongemakkelijke ­situatie na de andere op, ze laat zich de les lezen, stribbelt soms tegen, brengt wat lucht met grappen en komische blikken, maar heeft besloten vooral eens te luisteren. Dan blijkt het gevoel van systematische achterstelling op grond van huidskleur breed verbreid onder alle lagen van de getinte bevolkingsgroepen. En dat gevoel is gebaseerd op eigen ervaringen van jongs af aan, die Handler te horen krijgt. Het is opeens geen politiek debat meer, maar dagelijkse werkelijkheid.

Handler praat ook met witte racisten en gaat op bezoek bij de witte onderklasse, de ‘white trash’, zoals een van hen zichzelf licht verongelijkt noemt. Hij heeft het niet beter dan zijn zwarte buren, dus voor hem is het begrip ‘wit privilege’, dat Handler hem voorlegt, nogal abstract. Maar na wat doorpraten, vertelt hij over voorvallen waarbij zwarte buren door de politie werden opgepakt of beboet, terwijl hij en andere arme witten er met een vermaning van af komen. Bedoelt Chelsea misschien zoiets?

Het ontroerendste verhaal in de documentaire is dat van haar zelf: hoe ze als ontspoorde Joodse tiener een ontspoord zwart vriendje had. Met haar was het meer dan goed gekomen, zegt ze vanuit haar enorme villa, hoe zou het met hem zijn? Ze spoort zijn familie op, gaat langs en wordt door de moeder van de jongen als een verloren schoondochter ontvangen en ook het ex-vriendje vertoont zich; hij heeft zeven jaar in de gevangenis gezeten, maar nu gaat het weer redelijk.

Wat is, hierbij vergeleken, het debat over racisme in ­Nederland verkrampt en gepolariseerd. Laat maar wat knipogen, relativering en empathie uit Amerika overwaaien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden