Commentaar Terreur in Halle

Halle laat zien wat overal in de wereld zichtbaar is: de ‘normalisering’ van het antisemitisme

Het is veelbetekenend dat juist een Oost-Duitse stad het toneel vormde van antisemitische terreur.

Sporen van schoten op de deur van de synagoge in Halle. Beeld EPA

Een terreuraanslag op een synagoge, nota bene op Jom Kippoer – de belangrijkste religieuze feestdag voor de Joden. In Duitsland maakt zo’n gebeurtenis meer indruk dan elders. ‘Nie wieder’ is de geloofsbelijdenis van een land dat zich rekenschap heeft gegeven van zijn duistere verleden. Daaraan heeft de Bondsrepubliek zelfs in belangrijke mate haar identiteit ontleend.

Uit een aanslag door een 27-jarige eenling met zelfgemaakte wapens kan natuurlijk niet worden opgemaakt dat de beren weer los zijn in Duitsland. Al was het maar omdat veel Duitsers – bondskanselier Angela Merkel voorop – meteen van hun oprechte geschoktheid hebben blijk gegeven.

Toch kan het voorval in Halle niet los worden gezien van een ontwikkeling die overal in de wereld zichtbaar is: de ‘normalisering’ van het antisemitisme. Dat manifesteert zich in alledaags woordgebruik, in scheldpartijen en spuugincidenten op straat, in ontkenning van de Shoah, in complottheorieën over Joodse heersers die overal onheil stichten, en in aanslagen als die in Halle. ‘Nie wieder’ blijkt in zoverre een illusie, dat helaas moet worden vastgesteld dat van de nazitijd geen eeuwigdurende vermaning voor de hele mensheid uitgaat.

Vanuit Duits perspectief is het verontrustend dat de aanslag van woensdag is gepleegd in Saksen-Anhalt, een van de ‘nieuwe deelstaten’ die vroeger de DDR vormden – door een inwoner van deze regio. Hierin wordt de onvolmaaktheid weerspiegeld van de Duitse hereniging, die bijna dertig jaar geleden haar beslag kreeg. Fysiek mogen beide Duitslanden inmiddels dan een eenheid vormen – dankzij investeringen van honderden miljarden euro’s – maar mentaal gaapt tussen beide nog een diepe kloof.

In de nieuwe deelstaten heerst nog veel rancune over de vijandelijke overname waarvan veel Oost-Duitsers menen het slachtoffer te zijn. Zij voelen zich benadeeld door de geschiedenis en door het beleid van de Bondsregering die zij, de Oost-Duitse bondskanselier ten spijt, als een bolwerk van de ‘Wessis’ zien. Daartegen stellen zij zich te weer. Door op extreemrechtse partijen te stemmen. En door gewapenderhand in te gaan tegen het ‘Nie wieder’ ethos van de oude Bondsrepubliek.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden