ColumnAleid Truijens

Gun leerlingen een objectief oordeel

Aleid Truijens artikel columnBeeld .

Die mensen heb je dus altijd, die bij ellende onmiddellijk ‘een kans’ ruiken, om iets te promoten wat voorheen kansloos was. Het afschaffen van het centrale eindexamen bijvoorbeeld. Dit jaar ging dat, voor het eerst sinds 1945, niet door, vanwege het coronavirus. ‘We kunnen deze kans niet laten lopen’, zegt Sixtus Haverkamp, rector-bestuurder van een scholengemeenschap in Sneek, vrijdag in de Volkskrant.

Hij is de enige schoolbestuurder niet. Ik hoor het van meerdere kanten: we moeten het ijzer smeden. Dit is hét moment om eindelijk dat vermaledijde landelijke examen te lozen, dat scholen beknot, slechte resultaten onthult en schoolbesturen ervan weerhoudt hún visie op onderwijs door te drukken. Nog minder bemoeienis van de overheid, dat is het ideaal. Er is al een petitie gestart om het centrale examen af te schaffen.

Ik vind het onkies om dit moment te benutten. Het afblazen van het centraal examen was een noodgreep, afgedwongen door een gevaarlijke ziekte, geen onderwijskundig experiment. Los daarvan is het een slecht idee.

De afschaffers hebben altijd dezelfde argumenten. De centrale examens zouden trucjes toetsen, leerlingen leren ‘door een hoepel te springen’. Het onderwijs wordt er te veel op afgestemd; dat ontaardt in ‘teaching to the test’. Eindexamens zijn erg stressvol voor leerlingen. Ook zouden ze belangrijke zaken als sociaal-emotionele vaardigheden niet toetsen.

Bij het eerste hebben de afschaffers beslist een punt. Er mankeert wel wat aan de eindexamens. Ik kan alleen oordelen over het eindexamen Nederlands, een wangedrocht. Het toetst niet of je een tekst begrijpt maar of je foefjes kunt toepassen, en de nadruk op tekstverklaring slaat het hele lesprogramma dood. Dat moet beter.

Teaching to the test is stompzinnig, maar leraren die uitsluitend dat doen geven gewoon slecht onderwijs. Die zullen ook eindeloos oefenen op de eigen schoolexamens. Ouders kunnen kinderen voor beide op training sturen.

Ja, zo’n examenweek is stressvol. Maar dat mag best. Denk aan je eigen eindexamen. Eén keer in je leven wordt er allemachtig veel van je geëist; je moet er keihard voor werken. Het is het uur U. Maar de voldoening is groot als je slaagt. Als je deze horde hebt genomen, kun je de wereld aan.

Scholen zijn ook nu al vrij om in de schoolexamens, die ze zelf afnemen, te toetsen wat ze belangrijk vinden. Maar het is niet aan de school om ‘sociale en emotionele vaardigheden’ te examineren. School speelt een rol in de opvoeding, maar mag leerlingen niet kneden in het gewenste model. Wie bepaalt de criteria? Welke persoonlijkheid deugt? Blijf daar alsjeblieft bij weg. Zulke oordelen leiden tot ongelijkheid en self fulfilling prophecy.

Een gestandaardiseerd eindexamen is een wapen tegen kansenongelijkheid. Net als de Cito-toets kent het centrale examen geen vooroordelen. Voor een toets is iedereen gelijk. Leerlingen hebben recht op die objectiviteit. Als de school zelf gaat beoordelen, sluipen sociale verwachtingen er ongemerkt in. En: de kwaliteit en het niveau van de huidige schoolexamens zijn wisselend, daarop kun je niet varen.

Heb je eenmaal het diploma in handen, dan ben je welkom, in het mbo, hbo of aan de universiteit. Selectieprocedures en aanvullende eisen zijn onnodig. Studenten én instellingen weten waar ze aan toe zijn. Dat is een groot goed; belangrijker dan de vrijheid van de scholen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden