ColumnBert Wagendorp

Gruwelijke maar nuttige rekensommen: het redden van levens had veel doden tot gevolg

.Beeld .

De finale afrekening en evaluatie van de coronacrisis moet nog komen, en dat gaat nog tot grote heisa leiden. Woensdag bracht het zorg-adviesbureau Gupta Strategists alvast een explosief voorproefje uit, het rapport Het koekoeksjong dat COVID heet. Dat is een vertaling van de Engelse titel: COVID goes cuckoo: covid wordt knettergek. Virussen worden niet stapel, maar een samenleving waarin ze zich manifesteren misschien wel. Of daarvan sprake is geweest wordt de komende maanden het centrale thema van debat.

Het is bij statistisch onderzoek zoals COVID goes cuckoo altijd de vraag of de feiten en data waarop het is gebaseerd deugen. Data schikken zich soepel naar de wensen van hun gebruiker. Bovendien kennen we nog lang niet alle data van de uitbraak. Maar ook met die voorbehouden zijn de eerste conclusies van het rapport schokkend.

De ziekenhuiszorg in de maanden maart en april heeft in totaal 13- tot 21 duizend gezonde levensjaren, ‘qaly’s, gered. Dat is mooi. Daar staat tegenover dat corona de ziekenhuiszorg zwaar onder druk zette, waardoor andere zorg moest worden uitgesteld of mensen met andere ernstige aandoeningen zich niet meer meldden. Dat leidde volgens Gupta tot een verlies van 100- tot 400 duizend gezonde levensjaren. Wegens gebrek aan voldoende data betreft het een ruwe schatting, maar zelfs wanneer het laagste getal het juiste is, rechtvaardigt dat Gupta’s conclusie: er is sprake van ‘ongekende, disproportionele schade’.

‘Disproportioneel’ is de crux, want in dat woord zit een oordeel over het gevoerde beleid. In markttermen: de kosten waren veel hoger dan de baten, de gemaakte keuzes kostten veel meer levens dan ze redden.

Hoewel veel mensen daar moeite mee hebben – ‘je kunt op een mensenleven geen prijs zetten’ – deed Gupta dat toch. En terecht, keuzes in de zorg worden onder meer gemaakt op basis van de behandelkosten. Het Zorginstituut Nederland hanteert bij nieuwe behandelingen maximumkosten van 80 duizend euro per gewonnen levensjaar. De geschatte qaly-kosten in de coronazorg bedroegen tussen 100- en 250 duizend euro – daarin zijn geen economische kosten verdisconteerd.

Het gruwelijke maar nuttige sommetjesmaken van Gupta is ook toepasbaar op de corona-aanpak in verpleeg- en verzorgingstehuizen. Hoeveel levensjaren zijn erdoor gered, hoeveel qaly’s heeft hij gekost? Nog ingewikkelder wordt de debet-creditrekening van de economische maatregelen, vooral omdat we nooit exact zullen weten hoeveel levens er zijn gered door de lockdown – of die inderdaad zo ‘intelligent’ was, zal moeten blijken – noch hoeveel gezondheidsschade hij heeft aangericht.

Gupta weet nu dingen die de overheid eind februari nog niet wist. Het bureau onderzocht de data en uitkomsten van een grootschalig experiment dat in relatieve onwetendheid werd uitgevoerd. Hoed je voor mensen die nu hun gemakkelijke gelijk komen halen omdat ze het altijd al hebben gezegd. Het rapport is geen zoektocht naar schuldigen, wel naar effecten van gemaakte keuzes.

Er is een nieuwe werkelijkheid, die mogelijk nog lang niet achter de rug is. Volgens chef-corona Van Dissel kan het virus nog wel twee jaar ‘bij ons blijven’. En anders komt er op enig moment een nieuw virus. Wat dan? Een groot deel van de maatregelen tegen het coronavirus is niet voor herhaling vatbaar, omdat we dat niet kunnen betalen. Dus moeten we iets anders verzinnen. Het Guptarapport maakt duidelijk dat er harde keuzes aankomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden